U stolu: jedzenie i picie

Podręcznikowy zwrot - poprawny, ale w hospodzie zbyt oficjalny

Naturalny sposób zamawiania - „dát si“ (dosłownie „dać sobie”) to zwrot, którego Czesi naprawdę używają. Przy zamawianiu dát si znaczy po prostu „wziąć, zamówić” (Dám si pivo = Wezmę piwo). To ta sama konstrukcja co nasze „dać sobie”, tylko z dodatkowym znaczeniem - a „nedal si pokoj“ to dokładnie nasze „nie dał sobie spokoju”. Obie formy należą do czeszczyzny standardowej: różnica dotyczy rejestru, nie odmiany języka.

Forma z „vy“: tak kelner zwraca się do gości - w hospodzie tak samo jak w eleganckiej restauracji

Forma na „ty“ z luźnym „tak“ na początek: tak kelner mówi do dobrze znanych stałych bywalców albo znajomi między sobą. Nieznany gość usłyszy „Tak, co si dáte?“. Ty czy vy zależy od relacji, nie od tego, czy mówi się spisovná, czy obecná.

Standardowa końcówka -é przymiotnika w rodzaju nijakim

Zmiana é na ý w końcówce przymiotnika plus „fajn“ (z niemieckiego „fein“) jako uniwersalna pochwała - to samo źródło co nasze „fajny”

Pełna, grzeczna prośba

Skrócone - „pivo“ i „prosím“ wypadają. W hospodzie każdy wie, co znaczy „jedno“. Obie formy należą do czeszczyzny standardowej: różnica dotyczy rejestru, nie odmiany języka.

Standardowy, grzeczny sposób poproszenia o rachunek

Bardziej bezpośrednio: „Zapłacimy!” / „Zapłacę!” - nastawienie na działanie, a nie na prośbę. Obie formy należą do czeszczyzny standardowej: różnica dotyczy rejestru, nie odmiany języka.

Pełny zwrot standardowy

Skrócone - „chuť“ wypada. Ucinanie tego, co oczywiste, jest typowe dla swobodnej mowy w ogóle, a nie cechą samej obecná. Obie formy należą do czeszczyzny standardowej: różnica dotyczy rejestru, nie odmiany języka.

Naturalna forma standardowa: najedený (m.) / najedená (ż.), dosłownie „najedzony”. „Jsem sytý“ też istnieje, ale brzmi książkowo

„Plnej“ (pełny, ze zmianą ý na ej) albo obrazowe „Už nemůžu“ (już nie mogę) - bardziej ekspresyjne niż standard

Standardowy toast

Bez zmian! Niektóre zwroty są uniwersalne - toasty, powitania i utarte wyrażenia często opierają się zmianom. A Polak usłyszy tu swoje „Na zdrowie!”

Forma standardowa z é

Zmiana é na í w słownictwie kulinarnym: polévka zmienia się w polívka

Forma standardowa

Ta sama zmiana é na í. Mlíko usłyszysz w każdym czeskim domu.

Standardowa forma literacka

To nie tylko zmiana głoski, ale zupełnie inna forma słowa. W piekarni każdy Czech mówi chleba - i to w mianowniku, a nie jak nasze „kup chleba”.

Standard: rodzaj nijaki -é (to jídlo je dobré), męski -ý (ten guláš je dobrý)

W obecná: to jídlo je dobrý (r. nijaki), ten guláš je dobrej (r. męski). Rodzaje pozostają rozróżnione; przesuwają się tylko ich końcówki.

Standardowe połączenie przymiotnika z rzeczownikiem

Zmiana na ej w opisach jedzenia: zelený zmienia się w zelenej

Standardowy przymiotnik miękkotematowy (typ jarní) zakończony na -í

Bez zmian! Przymiotniki miękkie zakończone na -í zostają takie same. Nie wszystko się zmienia. Wiedza o tym, co się nie zmienia, jest równie ważna.

Pytanie kelnera w formie grzecznościowej z „vy“

Forma na „ty“ (dáš zamiast dáte). Słowo knedlíky się nie zmienia; zmienia się relacja. Kelner pyta gości „Dáte si knedlíky?“, a na „ty“ mówi do stałych bywalców i znajomych. Obie formy należą do czeszczyzny standardowej: różnica dotyczy rejestru, nie odmiany języka.