ⓘ oznacza informację, która często się zmienia - cenę, termin, zasadę urzędu. Zanim zaczniesz na niej polegać, sprawdź ją w urzędzie.
Poniedziałek, 21 września, za dwadzieścia siódma. W łazience mieszkania na Nuslach tyka piecyk gazowy, pod oknem zgrzyta tramwaj, a Marina trzyma plastikowy patyczek pod światło okna, bo nie ufa łazienkowej żarówce. Dwie kreski. Dvě čárky, jak mówi każda Czeszka. Dima, na wpół rozbudzony, dwa razy czyta ulotkę w trzech językach, po czym wypowiada jedyne praktyczne zdanie tego poranka: „No to do kogo dzwonimy?”
W Pradze odpowiedzią nie jest przychodnia rejonowa, do której ktoś cię przydzieli. Jest nią twoja własna registrující gynekoložka, lekarka z twojego własnego wyboru, która prowadzi cię latami i która przed świętami może mieć jeszcze wolny termin, a może i nie. Marina taką ma, MUDr. Holubovą, dwa przystanki tramwajem od domu, bo kiedyś koleżanka poradziła jej, żeby się zapisała, zanim kogokolwiek będzie potrzebować. Ta rada to pierwszy prezent tej lekcji.
Nauczysz się tu, jak zadzwonić do ordinace i dostać termin, jakie pytania padną na pierwszej wizycie i jak odpowiedzieć na nie po czesku, dlaczego plastikowa karta w portfelu decyduje o tym, kto płaci za najbliższe dziewięć miesięcy, i co čekací doba komercyjnej polisy może zrobić rodzinie, która kupiła ją o miesiąc za późno. Z wizyty wyjdziesz tak jak Marina, ze złożoną niebieskoszarą książeczką ciąży (těhotenská průkazka) i będziesz umieć przeczytać jej pierwsze strony linijka po linijce.
Słowo, które w tym roku powiesz najczęściej: w ordinace, w kadrach, sąsiadce. „Jsem těhotná“ jest proste i pasuje wszędzie; „čekáme miminko“ to ciepła wersja dla przyjaciół. „V jiném stavu“ („w innym stanie”) brzmi staroświecko, jak u babci, dokładnie tak jak nasze „w odmiennym stanie”.
Paní doktorko, myslím, že jsem těhotná. Ráno mi vyšly dvě čárky.
Pani doktor, chyba jestem w ciąży. Rano test pokazał dwie kreski.
W Czechach zapisujesz się do jednej, wybranej przez siebie ginekolożki, której ubezpieczyciel płaci potem za opiekę nad tobą i która robi ci coroczną kontrolę. To ona poprowadzi całą ciążę. Jeśli jeszcze nikogo nie masz, zacznij dzwonić, gdy tylko coś podejrzewasz: w Pradze „nové pacientky nebereme“ („nowych pacjentek nie przyjmujemy”) to najczęstsza odpowiedź w słuchawce.
Moje registrující gynekoložka ordinuje v Nuslích, dvě zastávky od nás.
Moja ginekolożka ma gabinet na Nuslach, dwa przystanki od nas.
Czescy lekarze przyjmują „na objednání“: dzwonisz w godzinach, kiedy gabinet odbiera telefon, zwykle wcześnie rano, i dostajesz termin. Bez umówienia siedzisz wśród przypadków „akutní“ i czekasz. Kluczowe pytanie brzmi „Kdy se můžu objednat?“. Nie myl z polskim „zamówić”: czeskie „objednat se“ znaczy właśnie „umówić się”.
Dobrý den, chtěla bych se objednat, mám pozitivní těhotenský test.
Dzień dobry, chciałabym się umówić na wizytę, mam pozytywny test ciążowy.
Tak nazywa się i sam pokój, i cała mała praktyka, często lekarz plus jedna pielęgniarka w przerobionym mieszkaniu na parterze bloku. Na drzwiach przeczytasz „ordinační hodiny“ (godziny przyjęć), a pod spodem, które poranki są tylko dla umówionych pacjentów.
Ordinace je ve druhém patře, zvoňte na sestru.
Gabinet jest na drugim piętrze, zadzwoń po pielęgniarkę.
Pierwsze pytanie na pierwszej wizycie, a lekarka chce znać jej pierwszy dzień. Miej datę w telefonie, zanim usiądziesz; w książeczce zamienia się w skrót PM i od niej liczy się termin porodu.
Poslední menstruaci jsem měla dvanáctého srpna.
Ostatnia miesiączka zaczęła mi się dwunastego sierpnia.
Liczony od ostatniej miesiączki, a potem korygowany po pierwszym USG; w książeczce zapisany jako TP. Czesi ciągle o niego pytają w zwykłej rozmowie: „Kdy máš termín?“ usłyszysz od każdej koleżanki z pracy i każdej sąsiadki, gdy tylko się pochwalisz. Słowo jest to samo co nasz „termin”, więc to akurat łatwe.
Termín porodu vám vychází na devatenáctého května.
Termin porodu wychodzi pani na dziewiętnastego maja.
Plastikowa karta od twojego ubezpieczyciela zdrowotnego (zdravotní pojišťovna), którą pokazujesz przy każdej wizycie, w szpitalu i w aptece. W Polsce wystarcza PESEL, tu karta jest częścią rytuału. Po jej kolorze i logo pielęgniarka od razu widzi, czy jesteś w systemie publicznym (VZP, OZP, ČPZP i pozostałe), czy na polisie komercyjnej. W portfelu trzymaj tylko aktualną.
Kartičku pojištěnce mám doma, můžu vám nadiktovat číslo?
Zostawiłam kartę ubezpieczonego w domu, mogę pani przeczytać numer?
Jeśli pracujesz u czeskiego pracodawcy, jesteś w nim automatycznie od pierwszego dnia, bez względu na rodzaj pobytu, a ciąża i poród nic cię dodatkowo nie kosztują poza kilkoma badaniami do wyboru. Ubezpieczenie samego dziecka to osobna sprawa: jeśli żadne z rodziców nie ma trvalý pobyt, rodzice płacą za dziecko miesięczną składkę (lekcja 07) ⓘ. Haczyk tkwi w rodzinie: małżonek, który przyjechał na pobyt rodzinny i tu nie pracuje, w tym systemie nie jest.
Jsem zaměstnaná, takže mám veřejné zdravotní pojištění u VZP.
Jestem zatrudniona, więc mam publiczne ubezpieczenie zdrowotne w VZP.
Polisa, której potrzebuje cudzoziemiec spoza UE z pobytem długoterminowym, jeśli nie jest zatrudniony w Czechach: osoba prowadząca działalność, student, członek rodziny. Od sierpnia 2021 sprzedaje ją Pojišťovna VZP (PVZP) i w 2026 to nadal praktyczna odpowiedź ⓘ. Ciążę i poród pokrywa dopiero po okresie karencji, więc musi istnieć na długo przed dwiema kreskami.
Manželka nepracuje, takže potřebuje komplexní zdravotní pojištění cizinců.
Moja żona tu nie pracuje, więc potrzebuje kompleksowego ubezpieczenia zdrowotnego dla cudzoziemców.
Miesiące po zakupie polisy komercyjnej, w których pewna opieka nie jest pokryta. Przy ciąży były to zwykle trzy miesiące, a ciąża, która zaczęła się w tym okienku, nie jest pokryta wcale; sam poród może mieć jeszcze własne warunki ⓘ. PVZP sprzedaje też osobny produkt „MÁMA A MIMINKO“, który pokrywa ciążę i poród bez karencji, jeśli ubezpieczyciel go zatwierdzi ⓘ. Ubezpieczenie publiczne karencji nie ma. Uwaga na fałszywego przyjaciela: czeska „doba“ to po prostu „okres, czas”, a nie nasza doba, czyli dwadzieścia cztery godziny.
Pojistku má od srpna, takže čekací doba ještě neuplynula.
Ma polisę od sierpnia, więc okres karencji jeszcze nie minął.
Składana kartonowa książeczka, którą ginekolożka wydaje na pierwszej albo drugiej wizycie i uzupełnia przy każdej kontroli: daty, grupa krwi, wyniki, waga, ciśnienie. Odpowiednik naszej karty przebiegu ciąży. Nosisz ją wszędzie, także do porodnice; bez niej szpital zaczyna od zera. Włóż ją do foliowej koszulki: przez dziewięć miesięcy mieszka w twojej torebce.
Průkazku noste s sebou na každou kontrolu a pak i do porodnice.
Przynoś książeczkę na każdą kontrolę, a potem także do szpitala położniczego.
Na pierwszej wizycie albo zaraz po niej pielęgniarka pobiera krew na podstawowy pakiet: grupa krwi i czynnik Rh, morfologia, infekcje. Przyjdź rano i na czczo, chyba że ktoś powie inaczej. „Jdu na odběry“ znaczy „idę na pobranie krwi”; z polskim „odbiorem” nie ma to nic wspólnego.
Na odběr krve přijďte zítra v sedm ráno nalačno.
Proszę przyjść na pobranie krwi jutro o siódmej rano, bez śniadania.
Piątek, 2 października, 7:40, ordinace MUDr. Holubovej w bloku na Pradze 4. W poczekalni sześć krzeseł, fikus i plakat o badaniach cytologicznych. Marina, jedenaście dni po teście, ma teczkę z paszportem, kartą pobytu i karteczką z datą ostatniej miesiączki. Dima jest w pracy i prosił o zdjęcia wszystkiego.
Dr Holubová
Dobrý den, paní Kuznetsová, posaďte se. Tak co vás ke mně přivádí?
Dzień dobry, pani Kuznetsová, proszę usiąść. No to co panią do mnie sprowadza?
Zwróć uwagę na długie á: w mowie czeski personel mówi „Kuznetsová“, jakby nazwisko było czeskie, choć w paszporcie stoi Kuznetsova. To gramatyka, nie pomyłka, i nikt nie oczekuje, że będziesz to prostować.
Marina
Dobrý den, paní doktorko. Minulý týden v pondělí mi vyšly dvě čárky. Myslím, že jsem těhotná.
Dzień dobry, pani doktor. W zeszły poniedziałek wyszły mi na teście dwie kreski. Chyba jestem w ciąży.
„Paní doktorko“ to wołacz i jedyny właściwy sposób zwracania się do lekarki; samo „doktorko“ jest zbyt poufałe, a nazwisko nie jest potrzebne. Polak odruchowo powie „paní doktor“, jak po polsku, ale po czesku tytuł też idzie do wołacza. „Vyšly mi dvě čárky“ to dokładnie to, co mówią Czeszki.
Dr Holubová
Gratuluju. Kdy začala poslední menstruace?
Gratuluję. Kiedy zaczęła się ostatnia miesiączka?
Na tym kończy się cała ceremonia; następne czterdzieści sekund to same daty. Czescy lekarze rzadko chcą widzieć kobietę przed mniej więcej 6. tygodniem, bo wcześniej USG pokazuje za mało.
Marina
Dvanáctého srpna. Mám to tady napsané.
Dwunastego sierpnia. Mam to tu zapisane.
Daty są porządkowe i w dopełniaczu: „dvanáctého srpna“, zupełnie jak nasze „dwunastego sierpnia”. Czeskie nazwy miesięcy są jednak swoje i kilka z nich to pułapki: srpen to sierpień, ale květen to maj, a nie kwiecień, a červenec to lipiec, a nie czerwiec (czerwiec to po czesku červen). Naucz się dwunastu nazw przed wizytą.
Dr Holubová
Výborně. Kartičku pojištěnce máte?
Świetnie. Ma pani kartę ubezpieczonego?
Marina
Ano, tady je.
Tak, proszę.
Zobacz, co podajesz. Wielu cudzoziemców trzyma starą kartę ze studiów albo z wizy obok aktualnej, a o 7:40 rano łatwo je pomylić.
Dr Holubová
Tohle je ale komerční pojištění od PVZP a platnost skončila loni. Jste teď pojištěná jinde?
Ale to jest komercyjne ubezpieczenie z PVZP i straciło ważność w zeszłym roku. Jest pani teraz ubezpieczona gdzie indziej?
Lekarka nie jest drobiazgowa: rozlicza tę wizytę i całą ciążę z twoim ubezpieczycielem, a komercyjny ubezpieczyciel płaci inaczej niż publiczny. Z nieważną kartą nie może rozliczyć się z nikim.
Marina
Pardon, to je stará kartička ze studia. Teď jsem zaměstnaná a mám VZP, ale novou kartičku jsem nechala doma.
Przepraszam, to moja stara karta ze studiów. Teraz jestem zatrudniona i mam VZP, ale nową kartę zostawiłam w domu.
„Jsem zaměstnaná“ to tu zaklęcie: mówi lekarce, że jesteś w systemie publicznym. Zapamiętaj VZP (publiczny ubezpieczyciel) i PVZP (jej komercyjna spółka córka): jedna litera, dwa różne światy.
Dr Holubová
Nevadí, nadiktujte mi číslo pojištěnce a ověřím si vás online. Ale buďte ráda, že nejste na komerčním. Tam je na těhotenství čekací doba.
Nic nie szkodzi, proszę mi podyktować numer ubezpieczonego, sprawdzę panią online. Ale niech się pani cieszy, że nie jest pani na komercyjnym. Tam jest na ciążę okres karencji.
Gabinety mogą sprawdzić publiczne ubezpieczenie pacjentki online, więc zapomniana karta to kłopot, a nie katastrofa; mimo to następnym razem ją przynieś ⓘ. Uwaga o karencji to brzydka prawda dla rodzin, w których żona nie pracuje: kompleksową polisę kup na wiele miesięcy przed planowaniem dziecka.
Marina
To jsem nevěděla. Kamarádka si pojistku koupila až v červenci a teď je v pátém týdnu.
Nie wiedziałam. Moja koleżanka kupiła polisę dopiero w lipcu, a teraz jest w piątym tygodniu.
„V pátém týdnu“ to miejscownik liczebnika porządkowego, jak nasze „w piątym tygodniu”: „ve dvacátém týdnu“, „v sedmém týdnu“. Przypadek koleżanki to dokładnie ten, dla którego wymyślono karencję; powinna jeszcze dziś zadzwonić do PVZP i poprosić na piśmie o informację, co jest pokryte.
Dr Holubová
Ať si to s pojišťovnou vyřeší hned. A teď se podíváme. Tak, sedm týdnů a dva dny, srdíčko bije. Termín porodu devatenáctého května.
Niech to z ubezpieczycielem od razu załatwi. A teraz popatrzymy. Proszę: siedem tygodni i dwa dni, serduszko bije. Termin porodu dziewiętnastego maja.
Czescy lekarze zapisują tydzień jako „7+2“ i mówią „sedm plus dva“. „Srdíčko bije“ to zdanie, które pamięta każdy rodzic. Ustalony tu termin trafia prosto do książeczki jako TP.
Marina
Devatenáctého května... Děkuju. A co mám dělat teď?
Dziewiętnastego maja... Dziękuję. I co mam teraz robić?
Dr Holubová
Vystavím vám těhotenskou průkazku, tu noste všude s sebou. Sestra vám vezme krev a objednáme vás na dvanáctý týden na screening.
Wystawię pani książeczkę ciąży, proszę ją wszędzie nosić ze sobą. Pielęgniarka pobierze pani krew i umówimy panią na badanie przesiewowe w dwunastym tygodniu.
Za badanie przesiewowe pierwszego trymestru, około 12. tygodnia, pacjentka często płaci sama; zapytaj o cenę w rejestracji, w Pradze w 2026 mniej więcej 1 500-3 000 Kč ⓘ. Lekcja 02 omawia je krok po kroku.
Marina
Děkuju moc, paní doktorko. Kartičku přinesu příště.
Bardzo dziękuję, pani doktor. Następnym razem przyniosę kartę.
Zanim wyjdziesz, zrób zdjęcie pierwszej strony książeczki dla Dimy i dla siebie. Jeśli kiedyś zginie, właśnie o to zdjęcie poprosi następny lekarz.
Czeska książeczka ciąży
Składana kartonowa książeczka, w formacie A5 albo trochę mniejsza, zwykle drukowana przez wydawnictwo medyczne i wypełniana ręcznie albo pieczątką w gabinecie, więc dokładny układ różni się u poszczególnych ginekologów ⓘ. Na pierwszych stronach są dane osobowe, ubezpieczenie i fakty, które przez całą ciążę się nie zmieniają; dalsze strony to tabela kontroli. Lekarze piszą skrótami i szybko, więc naucz się skrótów, zamiast próbować odcyfrować charakter pisma.
| Jméno a příjmení | imię i nazwisko | Sprawdź, czy nazwisko zgadza się z paszportem litera po literze, Kuznetsova, a nie mówione Kuznetsová czy po czesku przerobione Kuzněcovová. Porodnice przepisze je stąd i z twojego dokumentu, a oba muszą się zgadzać. |
| Zdravotní pojišťovna | ubezpieczyciel zdrowotny | Zwykle trzycyfrowy kod: 111 to VZP, 201 VoZP, 205 ČPZP, 207 OZP, 209 ZPŠ, 211 ZPMV, 213 RBP. W Polsce jest jeden NFZ, tu publicznych ubezpieczycieli jest kilka. Polisa komercyjna takiego kodu nie ma i jest wpisana nazwą. Jeśli w czasie ciąży zmienisz pracę albo ubezpieczyciela, powiedz lekarce, żeby to poprawiła. |
| Rodné číslo / číslo pojištěnce | rodné číslo / numer ubezpieczonego | Czesi mają rodné číslo, dziesięciocyfrowy czeski odpowiednik PESEL-u. Cudzoziemca bez niego identyfikuje numer z karty ubezpieczonego, nadany przez ubezpieczyciela. O ten numer zapyta każdy szpitalny formularz; znaj go na pamięć albo trzymaj zdjęcie karty. |
| PM | ostatnia miesiączka | Pierwszy dzień ostatniej miesiączki, zapisany jako data. Wszystko inne liczy się od niej. Jeśli podałaś datę orientacyjną, powiedz o tym; wtedy pierwszeństwo ma USG. |
| TP | termin porodu | Termin porodu. Czasem są dwa: jeden według PM i jeden skorygowany po pierwszym USG („TP dle UZ“) ⓘ. Liczy się skorygowany: o niego zapyta porodnice przy zapisach i tę datę twoja lekarka potwierdzi później ČSSZ na potrzeby zasiłku macierzyńskiego, czyli „mateřská“ (lekcja 04). |
| Krevní skupina, Rh faktor | grupa krwi, czynnik Rh | Wpisywana po pierwszym badaniu krwi, np. „A Rh+“ albo „0 Rh−“; Czechy, tak jak Polska, używają oznaczeń 0, A, B, AB, a nie I-IV. Jeśli masz Rh ujemne, lekarka zaplanuje dodatkowe badania na przeciwciała i być może później zastrzyk; to rutyna. |
| G / P (gravidita / parita) | ciąże / porody | G to liczba ciąż łącznie z obecną; P to liczba porodów. Marina to „G1 P0“. Wcześniejsze poronienia czy przerwane ciąże wliczają się do G, więc lekarka może zapytać; odpowiedz po prostu, to zostaje w gabinecie. |
| Anamnéza ⓘ | wywiad lekarski | Kilka linijek o chorobach, operacjach, lekach, alergiach i chorobach w rodzinie. Na pierwszą wizytę przynieś listę po czesku albo po angielsku, z lekami i dawkami; wystarczy „beru“ plus nazwa („Beru Euthyrox, padesát mikrogramů“). |
Pierwsza zasada: czeska medycyna nie pogania początku. Dzwonisz w poniedziałek, cała promienna, a pielęgniarka proponuje termin za dwa tygodnie, po 6. tygodniu, bo wcześniej niewiele widać. Nie bierz tego do siebie i nie biegnij do prywatnej kliniki na wczesne USG, chyba że coś boli albo krwawi; wtedy jedziesz na szpitalny dyżur ginekologiczny (gynekologická pohotovost), a nie do poczekalni. Ten spokój to system, a nie obojętność.
Druga zasada dotyczy twojej lekarki. W Pradze dobrą ginekolożkę znajduje się przez znajomych i zostaje się z nią na dziesięciolecia, a zdanie „nové pacientky nebereme“ to cichy podatek miasta od nowo przybyłych. Jeśli czytasz to przed dwiema kreskami, zapisz się teraz. Jeśli po, dzwoń do każdego gabinetu w zasięgu tramwaju, pytaj „Berete ještě nové pacientky?“ i od razu mów, że jesteś w ciąży: niektóre lekarki przyjmą kobietę w ciąży, której inaczej by odmówiły.
Trzecia zasada dotyczy ubezpieczenia i jest tą brzydką. Rodzina, w której oboje partnerzy pracują u czeskich pracodawców, nigdy się nad tym nie zastanowi. Rodzina, w której żona jest członkiem rodziny, studentką albo prowadzi działalność, żyje kompleksową polisą i jej okresem karencji (čekací doba), a arytmetyka jest bezlitosna: ciąża, która zaczęła się w okresie karencji, nie jest pokryta, a prywatnie opłacony poród w Pradze kosztuje w 2026 dziesiątki tysięcy koron ⓘ. Warunki polisy przeczytaj przed testem, nie po nim.
Czwarta zasada jest towarzyska. Wiele Czeszek nie mówi prawie nikomu aż do badania przesiewowego pierwszego trymestru, około 12. tygodnia; „do tří měsíců se to neříká“, przed trzecim miesiącem się o tym nie mówi, to raczej stara mądrość niż zabobon. Twoja ginekolożka nie powie nic pracodawcy; to przyjdzie w lekcji 04, na twoich warunkach. A kiedy przyjdzie czas, żeby powiedzieć czeskiej sąsiadce, spodziewaj się zachwytu, natychmiastowego pytania o termín i, w ciągu tygodnia, torebki maleńkich, ręcznie robionych skarpetek.
Recommended:
Dr Holubová patrzy na kartę i mówi: „Tohle je ale komerční pojištění od PVZP a platnost skončila loni.“ Na czym polega problem?
🎁 Za darmo do 31 gru 2026
Audio jest dostępne dla wszystkich do 31 gru 2026.