ⓘ markeert een gegeven dat vaak verandert: een prijs, een termijn, een regel van de instantie. Controleer het bij de instantie voordat je erop vertrouwt.
Maandag 21 september, twintig voor zeven. In de badkamer van een flat in Nusle tikt de cv-ketel, beneden op straat knarst een tram voorbij, en Marina houdt een plastic staafje tegen het raam omdat ze het badkamerlicht niet vertrouwt. Twee streepjes. Dvě čárky, zoals elke Tsjechische vrouw het noemt. Dima, half wakker, leest de bijsluiter twee keer in drie talen en zegt dan het enige praktische dat iemand die ochtend zal zeggen: ‘Wie bellen we eigenlijk?’
In Praag is het antwoord geen verloskundigenpraktijk om de hoek of een kliniek waar je op grond van je adres bij hoort. Het is je eigen registrující gynekoložka, de arts die je zelf hebt gekozen, die je jarenlang ziet en die misschien wel, misschien niet nog een plekje vrij heeft voor de kerst. Marina heeft er een, MUDr. Holubová, twee tramhaltes verderop, omdat een vriendin haar ooit zei dat ze zich moest inschrijven voordat ze iemand nodig had. Dat advies is het eerste cadeau van deze les.
Hier leer je hoe je de ordinace belt en een datum krijgt, welke vragen er bij het eerste bezoek komen en hoe je ze in het Tsjechisch beantwoordt, waarom het plastic pasje in je portemonnee bepaalt wie de komende negen maanden betaalt, en wat de čekací doba van een commerciële polis kan aanrichten bij een gezin dat hem een maand te laat afsloot. Je gaat, net als Marina, naar huis met een gevouwen blauwgrijs boekje, de těhotenská průkazka, en je kunt de eerste bladzijden regel voor regel lezen.
Het woord dat je dit jaar het vaakst zegt: in de ordinace, tegen HR, tegen de buurvrouw. „Jsem těhotná“ is neutraal en past overal; „čekáme miminko“ is de warme versie voor vrienden. „V jiném stavu“ (‘in een andere toestand’) is ouderwets en klinkt als een oma, net als ons ‘in blijde verwachting’.
Paní doktorko, myslím, že jsem těhotná. Ráno mi vyšly dvě čárky.
Dokter, ik denk dat ik zwanger ben. Vanochtend gaf de test twee streepjes.
In Tsjechië schrijf je je in bij één gynaecoloog naar keuze, die vervolgens door je zorgverzekeraar wordt betaald om voor je te zorgen en je jaarlijkse controle doet. Anders dan in Nederland, waar je meestal eerst bij de verloskundige terechtkomt, begeleidt zij je hele zwangerschap. Heb je er nog geen, begin dan te bellen zodra je iets vermoedt: in Praag is „nové pacientky nebereme“ (we nemen geen nieuwe patiënten aan) het meest gehoorde antwoord aan de telefoon.
Moje registrující gynekoložka ordinuje v Nuslích, dvě zastávky od nás.
Mijn vaste gynaecoloog heeft haar praktijk in Nusle, twee haltes bij ons vandaan.
Tsjechische artsen werken „na objednání“, op afspraak: je belt op de tijden dat de praktijk de telefoon opneemt, meestal vroeg in de ochtend, en krijgt een datum. Zonder afspraak zit je tussen de „akutní“ gevallen en wacht je. „Kdy se můžu objednat?“ (wanneer kan ik een afspraak krijgen?) is de sleutelvraag.
Dobrý den, chtěla bych se objednat, mám pozitivní těhotenský test.
Goedemorgen, ik wil graag een afspraak maken; ik heb een positieve zwangerschapstest.
Zowel de kamer als de hele kleine praktijk, vaak een arts plus één verpleegkundige in een verbouwde benedenwoning van een flatgebouw. Op de deur lees je „ordinační hodiny“ (spreekuren), en daaronder op welke ochtenden alleen patiënten met een afspraak terechtkunnen.
Ordinace je ve druhém patře, zvoňte na sestru.
De praktijk is op de tweede verdieping; bel aan voor de verpleegkundige.
De eerste vraag bij het eerste bezoek, en de arts wil de eerste dag ervan weten. Zet de datum in je telefoon voordat je gaat zitten; in het boekje wordt het de afkorting PM, en de uitgerekende datum wordt ervan afgeleid.
Poslední menstruaci jsem měla dvanáctého srpna.
Mijn laatste menstruatie begon op twaalf augustus.
Berekend vanaf de laatste menstruatie en daarna bijgesteld na de eerste echo; in het boekje staat het als TP. Tsjechen gebruiken het voortdurend in gesprekjes: „Kdy máš termín?“ (wanneer ben je uitgerekend?) vraagt elke collega en buurvrouw zodra je het vertelt.
Termín porodu vám vychází na devatenáctého května.
Je bent uitgerekend op negentien mei.
Het plastic pasje van je zorgverzekeraar, dat je bij elk bezoek laat zien, in het ziekenhuis en bij de apotheek. Aan de kleur en het logo ziet de verpleegkundige in één oogopslag of je in het publieke stelsel zit (VZP, OZP, ČPZP en de andere) of een commerciële polis hebt. Houd alleen de actuele pas in je portemonnee.
Kartičku pojištěnce mám doma, můžu vám nadiktovat číslo?
Ik heb mijn zorgpas thuis laten liggen; mag ik u het nummer voorlezen?
Werk je voor een Tsjechische werkgever, dan zit je er vanaf de eerste dag automatisch in, welke verblijfsvergunning je ook hebt, en kosten zwangerschap en bevalling je niets extra, op een paar optionele onderzoeken na. De verzekering van de baby zelf is een apart verhaal: als geen van beide ouders trvalý pobyt heeft, betalen de ouders een maandelijkse premie voor het kind (les 07) ⓘ. Het addertje zit bij het gezin: een partner die op een gezinsvergunning is gekomen en hier niet werkt, valt er niet onder.
Jsem zaměstnaná, takže mám veřejné zdravotní pojištění u VZP.
Ik ben in loondienst, dus ik heb een publieke zorgverzekering bij VZP.
De polis die een buitenlander van buiten de EU met een verblijf van langere duur nodig heeft als hij of zij niet in Tsjechië in loondienst is: zelfstandige, student, gezinslid. Sinds augustus 2021 wordt hij verkocht door Pojišťovna VZP (PVZP), en in 2026 is dat in de praktijk nog steeds het antwoord ⓘ. Zwangerschap en bevalling zijn pas na een wachttijd gedekt, dus de polis moet er ruim vóór de twee streepjes zijn.
Manželka nepracuje, takže potřebuje komplexní zdravotní pojištění cizinců.
Mijn vrouw werkt hier niet, dus zij heeft de volledige zorgverzekering voor buitenlanders nodig.
De maanden na het afsluiten van een commerciële polis waarin bepaalde zorg niet gedekt is. Voor zwangerschap was dat meestal drie maanden, en een zwangerschap die binnen die periode begon, is helemaal niet gedekt; voor de bevalling zelf kunnen eigen voorwaarden gelden ⓘ. PVZP verkoopt ook een apart product, „MÁMA A MIMINKO“, dat zwangerschap en bevalling zonder wachttijd dekt als de verzekeraar het goedkeurt ⓘ. De publieke verzekering kent geen wachttijd.
Pojistku má od srpna, takže čekací doba ještě neuplynula.
Ze heeft de polis sinds augustus, dus de wachttijd is nog niet voorbij.
Een gevouwen kartonnen boekje dat de gynaecoloog bij het eerste of tweede bezoek uitreikt en bij elke controle invult: data, bloedgroep, uitslagen, gewicht, bloeddruk. Je neemt het overal mee naartoe, ook naar de porodnice; zonder dit boekje begint het ziekenhuis bij nul. Stop het in een plastic hoesje: het woont negen maanden in je tas.
Průkazku noste s sebou na každou kontrolu a pak i do porodnice.
Neem het boekje mee naar elke controle en later ook naar het kraamziekenhuis.
Bij of direct na het eerste bezoek neemt de verpleegkundige bloed af voor het basisonderzoek: bloedgroep en resusfactor, bloedbeeld, infecties. Kom 's ochtends en eet vooraf niets, tenzij je iets anders is gezegd. „Jdu na odběry“ betekent ‘ik ga bloed laten prikken’.
Na odběr krve přijďte zítra v sedm ráno nalačno.
Kom morgen om zeven uur 's ochtends nuchter voor de bloedafname.
Vrijdag 2 oktober, 7.40 uur, de ordinace van MUDr. Holubová in een flatgebouw in Praha 4. De wachtkamer heeft zes stoelen, een rubberplant en een poster over baarmoederhalskankeronderzoek. Marina, elf dagen na de test, heeft een map bij zich met haar paspoort, verblijfspas en een briefje met de datum van haar laatste menstruatie. Dima is op zijn werk en heeft gevraagd om van alles een foto te maken.
Dr. Holubová
Dobrý den, paní Kuznetsová, posaďte se. Tak co vás ke mně přivádí?
Goedemorgen, mevrouw Kuznetsová, gaat u zitten. Nou, wat brengt u bij mij?
Let op de lange á: in gesproken taal zeggen Tsjechische medewerkers „Kuznetsová“, alsof het een Tsjechische naam is, ook al staat er Kuznetsova in het paspoort. Dat is grammatica, geen fout, en niemand verwacht dat je het verbetert.
Marina
Dobrý den, paní doktorko. Minulý týden v pondělí mi vyšly dvě čárky. Myslím, že jsem těhotná.
Goedemorgen, dokter. Vorige week maandag gaf de test twee streepjes. Ik denk dat ik zwanger ben.
„Paní doktorko“ is de vocatief en de enige juiste manier om een vrouwelijke arts aan te spreken; alleen „doktorko“ is te amicaal, en haar achternaam is niet nodig. „Vyšly mi dvě čárky“ is precies hoe Tsjechische vrouwen het zeggen.
Dr. Holubová
Gratuluju. Kdy začala poslední menstruace?
Gefeliciteerd. Wanneer begon uw laatste menstruatie?
Meer plechtigheid krijg je niet; de volgende veertig seconden gaan over data. Tsjechische artsen willen een vrouw zelden vóór ongeveer week 6 zien, omdat de echo daarvoor te weinig laat zien.
Marina
Dvanáctého srpna. Mám to tady napsané.
Op twaalf augustus. Ik heb het hier opgeschreven.
Data zijn rangtelwoorden in de genitief: „dvanáctého srpna“. De Tsjechische maandnamen zijn eigen woorden (srpen = augustus) en lijken nergens op de onze, dus leer de twaalf vóór het bezoek.
Dr. Holubová
Výborně. Kartičku pojištěnce máte?
Prima. Heeft u uw zorgpas bij u?
Marina
Ano, tady je.
Ja, alstublieft.
Kijk wat je overhandigt. Veel buitenlanders bewaren een oude pas van een studenten- of visumpolis naast de actuele, en om 7.40 uur 's ochtends verwissel je die makkelijk.
Dr. Holubová
Tohle je ale komerční pojištění od PVZP a platnost skončila loni. Jste teď pojištěná jinde?
Maar dit is een commerciële polis van PVZP, en die is vorig jaar verlopen. Bent u nu ergens anders verzekerd?
De arts is niet moeilijk aan het doen: ze declareert dit bezoek en de hele zwangerschap bij je verzekeraar, en een commerciële verzekeraar betaalt anders dan de publieke. Met een verlopen pas kan ze bij niemand declareren.
Marina
Pardon, to je stará kartička ze studia. Teď jsem zaměstnaná a mám VZP, ale novou kartičku jsem nechala doma.
Sorry, dat is mijn oude pas van de universiteit. Ik ben nu in loondienst en zit bij VZP, maar de nieuwe pas heb ik thuis laten liggen.
„Jsem zaměstnaná“ is hier de toverzin: daarmee weet de arts dat je in het publieke stelsel zit. Let op VZP (de publieke verzekeraar) en PVZP (haar commerciële dochter): één letter verschil, twee verschillende werelden.
Dr. Holubová
Nevadí, nadiktujte mi číslo pojištěnce a ověřím si vás online. Ale buďte ráda, že nejste na komerčním. Tam je na těhotenství čekací doba.
Geeft niet, leest u mij uw verzekeringsnummer maar voor, dan controleer ik u online. Maar u mag blij zijn dat u geen commerciële polis heeft. Daar zit een wachttijd op zwangerschap.
Praktijken kunnen de publieke verzekeringsstatus van een patiënt online controleren, dus een vergeten pas is lastig, geen ramp; neem hem de volgende keer toch mee ⓘ. De opmerking over de wachttijd is de harde waarheid voor gezinnen waarin de vrouw niet in loondienst is: sluit de volledige polis maanden af voordat je een baby plant.
Marina
To jsem nevěděla. Kamarádka si pojistku koupila až v červenci a teď je v pátém týdnu.
Dat wist ik niet. Een vriendin van me heeft haar polis pas in juli afgesloten, en nu is ze vijf weken zwanger.
„V pátém týdnu“ gebruikt de locatief van het rangtelwoord: „ve dvacátém týdnu“, „v sedmém týdnu“. Het geval van je vriendin is precies waarvoor de wachttijd is bedacht; ze moet vandaag nog PVZP bellen en schriftelijk vragen wat er gedekt is.
Dr. Holubová
Ať si to s pojišťovnou vyřeší hned. A teď se podíváme. Tak, sedm týdnů a dva dny, srdíčko bije. Termín porodu devatenáctého května.
Laat ze het meteen met de verzekeraar regelen. En nu gaan we kijken. Zo: zeven weken en twee dagen, het hartje klopt. Uitgerekend op negentien mei.
Tsjechische artsen schrijven de week als „7+2“ en zeggen „sedm plus dva“. „Srdíčko bije“ (het hartje klopt) is de zin die elke ouder onthoudt. De uitgerekende datum die hier wordt vastgesteld, gaat meteen als TP het boekje in.
Marina
Devatenáctého května... Děkuju. A co mám dělat teď?
Negentien mei... Dank u wel. En wat moet ik nu doen?
Dr. Holubová
Vystavím vám těhotenskou průkazku, tu noste všude s sebou. Sestra vám vezme krev a objednáme vás na dvanáctý týden na screening.
Ik geef u uw zwangerschapsboekje; neem het overal mee naartoe. De verpleegkundige neemt bloed bij u af, en we plannen u in voor de screening in week twaalf.
De screening in het eerste trimester rond week 12 betaal je vaak zelf; vraag de prijs bij de balie, in Praag in 2026 ongeveer 1 500-3 000 Kč ⓘ. Les 02 loopt hem stap voor stap door.
Marina
Děkuju moc, paní doktorko. Kartičku přinesu příště.
Hartelijk dank, dokter. De volgende keer neem ik de pas mee.
Maak voordat je weggaat een foto van de eerste bladzijde van het boekje, voor Dima en voor jezelf. Raakt het ooit kwijt, dan is die foto wat de volgende arts wil zien.
Tsjechisch zwangerschapsboekje
Een gevouwen kartonnen boekje, A5 of iets kleiner, meestal gedrukt door een medische uitgeverij en door de praktijk met de hand of met een stempel ingevuld, dus de precieze indeling verschilt van gynaecoloog tot gynaecoloog ⓘ. Op de eerste bladzijden staan je gegevens, je verzekering en de feiten die tijdens de zwangerschap niet veranderen; verderop volgt een tabel met controles. Artsen schrijven snel en in afkortingen, dus leer de afkortingen in plaats van het handschrift te ontcijferen.
| Jméno a příjmení | voornaam en achternaam | Controleer of de achternaam letter voor letter overeenkomt met je paspoort: Kuznetsova, niet een gesproken Kuznetsová of een vertsjechiste Kuzněcovová. De porodnice neemt hem hiervan en van je identiteitsbewijs over, en die twee moeten kloppen. |
| Zdravotní pojišťovna | zorgverzekeraar | Meestal een code van drie cijfers: 111 is VZP, 201 VoZP, 205 ČPZP, 207 OZP, 209 ZPŠ, 211 ZPMV, 213 RBP. Een commerciële polis heeft zo'n code niet en wordt voluit met naam genoteerd. Wissel je tijdens de zwangerschap van baan of verzekeraar, meld het dan aan de arts zodat ze het kan aanpassen. |
| Rodné číslo / číslo pojištěnce | persoonsnummer / verzekeringsnummer | Tsjechen hebben een rodné číslo, een persoonsnummer van tien cijfers, vergelijkbaar met het Nederlandse BSN of het Belgische rijksregisternummer. Een buitenlander zonder zo'n nummer wordt geïdentificeerd met het nummer op de zorgpas, dat de verzekeraar heeft toegekend. Elk ziekenhuisformulier vraagt erom; ken het uit je hoofd of bewaar een foto van de pas. |
| PM | laatste menstruatie | De eerste dag van je laatste menstruatie, als datum genoteerd. Al het andere wordt ervan afgeleid. Gaf je een datum bij benadering op, zeg dat dan; de echo krijgt in dat geval voorrang. |
| TP | uitgerekende datum | De uitgerekende datum. Soms staan er twee: één volgens PM en één bijgesteld na de eerste echo („TP dle UZ“) ⓘ. De bijgestelde telt, en dat is de datum waar het kraamziekenhuis bij je inschrijving naar vraagt en die je arts later aan ČSSZ bevestigt voor de mateřská (les 04). |
| Krevní skupina, Rh faktor | bloedgroep, resusfactor | Ingevuld na het eerste bloedonderzoek, genoteerd als bijvoorbeeld „A Rh+“ of „0 Rh−“; het Tsjechisch gebruikt 0, A, B, AB, niet I tot en met IV. Ben je resusnegatief, dan plant de arts extra antistoffentests en later mogelijk een injectie; dat is routine. |
| G / P (gravidita / parita) | zwangerschappen / bevallingen | G is hoe vaak je zwanger bent geweest, deze keer meegeteld; P is hoe vaak je bent bevallen. Marina is „G1 P0“. Eerdere miskramen of afbrekingen tellen mee in G, dus de arts kan ernaar vragen; antwoord gewoon eerlijk, het blijft in de ordinace. |
| Anamnéza ⓘ | medische voorgeschiedenis | Een paar regels over ziektes, operaties, medicijnen, allergieën en aandoeningen in de familie. Neem naar het eerste bezoek een lijstje in het Tsjechisch of Engels mee, inclusief medicijnen en doseringen; „beru“ plus de naam is genoeg („Beru Euthyrox, padesát mikrogramů“). |
De eerste regel: de Tsjechische geneeskunde haast zich niet aan het begin. Je belt op maandag, stralend, en de verpleegkundige biedt een datum over twee weken aan, na week 6, omdat er daarvoor weinig te zien is. Vat het niet persoonlijk op en ren niet naar een privékliniek voor een vroege echo, tenzij je pijn hebt of bloedt; dan ga je naar de gynekologická pohotovost van een ziekenhuis, niet naar de wachtkamer. Die rust is het systeem, geen onverschilligheid.
De tweede regel gaat over je eigen arts. In Praag vind je een goede gynaecoloog via vrienden en houd je haar tientallen jaren, en de zin „nové pacientky nebereme“ is de stille belasting die de stad nieuwkomers oplegt. Lees je dit vóór de twee streepjes, schrijf je dan nu in. Lees je het erna, bel dan elke praktijk binnen een tramrit, vraag „Berete ještě nové pacientky?“ en zeg meteen dat je zwanger bent: sommige artsen nemen zwangere vrouwen aan die ze anders zouden weigeren.
De derde regel gaat over verzekeren, en dat is de lelijke. Een gezin waarin beide partners voor een Tsjechische werkgever werken, hoeft er nooit over na te denken. Een gezin waarin de vrouw gezinslid, student of zelfstandige is, leeft met de volledige polis en haar čekací doba, en de rekensom is genadeloos: een zwangerschap die binnen de wachttijd begon, is niet gedekt, en een bevalling in Praag die je zelf betaalt, kost in 2026 tienduizenden kronen ⓘ. Lees de polisvoorwaarden vóór de test, niet erna.
De vierde regel is sociaal. Veel Tsjechische vrouwen vertellen het bijna niemand tot de screening in het eerste trimester rond week 12; „do tří měsíců se to neříká“, vóór drie maanden zeg je het niet, is oude wijsheid en geen bijgeloof. Je gynaecoloog vertelt het niet aan je werkgever; dat komt in les 04, op jouw voorwaarden. En als het moment komt om het je Tsjechische buurvrouw te vertellen, reken dan op verrukking, een onmiddellijke vraag naar de termín en binnen een week een tasje piepkleine handgebreide sokjes.
Recommended:
Dr. Holubová kijkt naar de pas en zegt: „Tohle je ale komerční pojištění od PVZP a platnost skončila loni.“ Wat is het probleem?
🎁 Gratis tot 31 dec 2026
Audio is tot 31 dec 2026 voor iedereen inbegrepen.