ⓘ markeert een gegeven dat vaak verandert: een prijs, een termijn, een regel van de instantie. Controleer het bij de instantie voordat je erop vertrouwt.
Dinsdag, 7.20 uur, week achtentwintig. De wachtkamer van MUDr. Holubová in Praha 4 ruikt naar desinfectiemiddel en iemands koffie, en vijf vrouwen zitten zwijgend op een rij, elk met een gevouwen blauwgrijs boekje en een klein plastic buisje ochtendurine, discreet in een tissue gewikkeld. Marina kent de choreografie inmiddels: buisje naar de verpleegkundige, op de weegschaal, arm in de band, dan wachten op haar naam. Wat ze nog niet kent, is de taal aan de andere kant van de deur, waar een zin als „přijďte nalačno, pošlu vás na cukr“ razendsnel en zonder enige uitleg op je af kan komen.
De Tsjechische zwangerschapszorg loopt op een vast ritme. De poradna ziet je elke vier tot zes weken tot week 36, daarna elke week, en na de uitgerekende datum neemt de porodnice het over met om de twee à drie dagen een monitor. Rond dat ritme liggen de screenings: die van het eerste trimester, die je misschien zelf betaalt, de grote echo's op 20-22 en 30-32 weken, de suikertest tussen week 24 en 28, de kweek op 35-37 weken. Alles belandt als afkortingen en getallen in de průkazka, in een handschrift dat alleen apothekers kunnen lezen.
Deze les geeft je de woorden voor elke halte van het bezoek, de namen en het tijdstip van de screenings, een bladzijde uitslagen die we regel voor regel lezen, de vragen die je elke keer zou moeten stellen, en wat er gebeurt als je arts rizikové těhotenství zegt en naar de neschopenka grijpt.
Geen apart gebouw, maar de uren en de routine van de praktijk van je eigen gynekolog wanneer die zwangere patiënten ziet; sommige praktijken houden er aparte ochtenden voor vrij. Op kantoor hoor je „jdu do poradny“ echter zelden los: mensen zeggen „jdu na kontrolu“, hooguit „na kontrolu do poradny“. Maak de volgende afspraak voordat je de kamer uit loopt.
Ve čtvrtek ráno nebudu v kanceláři, jdu na kontrolu do poradny.
Donderdagochtend ben ik niet op kantoor, ik heb mijn zwangerschapscontrole.
Het woord bij elke bloedafname 's ochtends en bij de suikertest: vanaf middernacht niets eten, alleen water, en ook geen zoete thee, sap of kauwgom. Bij de gewone odběry uit les 01 betekent een misser dat het over moet; bij de oGTT is het erger, want één koekje maakt de uitslag waardeloos en dan kom je een andere dag terug. Neem je ontbijt mee en eet het daarna op de gang op, zoals de halve wachtkamer doet.
Na odběry přijďte v pondělí v sedm, nalačno, a nezapomeňte žádanku.
Kom maandag om zeven uur nuchter voor het bloedonderzoek, en vergeet het aanvraagformulier niet.
Bij elk bezoek gemeten, vaak door de verpleegkundige voordat je de arts ziet, en genoteerd als TK 120/80. Tsjechen lezen het hardop als „sto dvacet na osmdesát“. Vanaf 140/90 ziet je arts je vaker; komen daar eiwit in de urine, hoofdpijn of flikkeringen voor de ogen bij, dan stuurt ze je dezelfde dag naar de porodnice.
Tlak máte sto dvacet pět na osmdesát, to je úplně v pořádku.
Uw bloeddruk is honderdvijfentwintig over tachtig, dat is helemaal in orde.
Je neemt het naar elk bezoek mee: ochtendurine in een buisje of potje van een willekeurige lékárna, voor een paar kronen. De verpleegkundige dompelt er een teststrookje in en noteert eiwit en suiker in de průkazka, vaak als „B neg, C neg“ ⓘ. Vergeet je het, dan krijg je een potje in je hand en word je naar het toilet gewezen, en dat werkt ook.
Zkumavku s močí nechte na pultu u sestřičky a posaďte se.
Laat het buisje met urine op de balie bij de verpleegkundige staan en ga zitten.
Beluisterd met een kleine doppler bij de controles in de tweede helft van de zwangerschap en genoteerd als „OP+“ of gewoon een vinkje ⓘ. Het moment dat de arts „ozvy jsou v pořádku“ zegt, zijn de mooiste tien seconden van het bezoek. Plod is het medische woord voor de baby in de baarmoeder, zoals ons ‘foetus’; thuis zeg je miminko.
Slyšíte to? Ozvy jsou krásné, sto čtyřicet za minutu.
Hoort u dat? Het hartje klinkt prachtig, honderdveertig per minuut.
De publieke verzekering dekt de uitgebreide structurele echo op 20-22 weken en een groeicontrole op 30-32; de NT-echo op 11-14 weken van de gecombineerde screening betaal je meestal zelf, met een bijdrage uit het preventiefonds van je verzekeraar ⓘ. Veel praktijken bieden ook tegen betaling een snelle echo bij elk bezoek of een 3D/4D-sessie aan. De echo op 20-22 weken wordt vaak elders door een specialist gedaan, dus vraag op tijd waar en of je hem zelf moet inplannen.
Na morfologický ultrazvuk vás objednám do nemocnice, budete tam asi hodinu.
Ik plan u in het ziekenhuis in voor de structurele echo; u bent er ongeveer een uur.
Een echo van de nekplooi (NT) plus een bloedtest, rond week 11-14, omgerekend naar een risicogetal zoals „1:2500“. In Praag betaal je hem in 2026 meestal in de kliniek, ongeveer 1 500-3 000 Kč, en met het bonnetje vraag je een deel terug bij je verzekeraar ⓘ. Hoe groter het getal na de dubbele punt, hoe beter: 1:2500 is geruststellend, 1:150 betekent dat je vervolgonderzoek krijgt aangeboden.
Screening vyšel dobře, riziko je jedna ku třem tisícům.
De screening is goed uitgevallen, het risico is één op drieduizend.
Tussen week 24 en 28 kom je nuchter, geef je bloed, drink je binnen vijf minuten 75 g glucose opgelost in water en zit je vervolgens twee uur stil in het lab, met bloedafname na 60 en 120 minuten. Niet rondlopen, niet snoepen, niet roken. Neem een boek mee. Iedereen noemt het gewoon „cukr“ (suiker), dus „pošlu vás na cukr“ betekent deze test, geen diagnose.
Na cukr jdu ve středu, dvě hodiny tam budu sedět o hladu.
Woensdag doe ik de suikertest; twee uur met een lege maag daar zitten.
De woorden die je bij elke uitslag wilt horen, en de vraag die je moet stellen als de arts getallen opschrijft zonder commentaar: „Je to v normě?“ Tsjechische artsen geven zelden uit zichzelf uitleg. Is het antwoord „hraniční“ (grensgeval), vraag dan door: „Co to pro mě znamená?“
Krevní obraz je v normě, jen hemoglobin je trochu nízký.
Uw bloedbeeld is normaal, alleen het hemoglobine is wat aan de lage kant.
Een snelle uitstrijk van vagina en anus in week 35-37. Veel gezonde vrouwen dragen de bacterie bij zich; een positieve uitslag betekent alleen dat je bij het begin van de bevalling antibiotica via een infuus krijgt, om de baby te beschermen. De uitslag komt in de průkazka, en de porodnice zoekt ernaar zodra je binnenkomt.
Stěr na GBS vám udělám dnes, výsledek bude za pár dní.
Ik neem vandaag de GBS-kweek af; de uitslag is er over een paar dagen.
Medisch gezien een zwangerschap die extra in de gaten gehouden moet worden: hoge bloeddruk, zwangerschapsdiabetes, bloedingen, een tweeling. Sociaal heeft het een tweede leven: „jsem na rizikovém“ is hoe Tsjechische vrouwen zeggen dat ze tijdens de zwangerschap ziekgemeld zijn, en dat komt zo vaak voor dat collega's er nauwelijks van opkijken. Er is geen apart formulier; het is een gewone neschopenka met een zwangerschapsdiagnose.
Od pondělí jsem na rizikovém, takže projekt předám kolegovi.
Vanaf maandag zit ik vanwege de zwangerschap thuis, dus ik draag het project over aan een collega.
Sinds 2020 is die elektronisch, de eNeschopenka: de arts stuurt hem naar ČSSZ, ČSSZ licht je werkgever in, en je krijgt zelf een uitgeprint strookje met de uren waarop je de deur uit mag, de „vycházky“. Meld het toch ook zelf bij HR. De diagnose wordt niet met de werkgever gedeeld, alleen de data.
Neschopenku vám pošlu elektronicky, vycházky máte od dvou do šesti.
Ik stuur de ziekmelding elektronisch door; u mag van twee tot zes de deur uit.
Het geld, niet het verlof. De eerste 14 dagen van een neschopenka betaalt je werkgever „náhrada mzdy“, 60 % van je gereduceerde gemiddelde verdiensten; vanaf dag 15 betaalt ČSSZ nemocenská, 60 % van het gereduceerde dagloon (de berekeningsgrondslag), oplopend tot 66 % vanaf dag 31 en 72 % vanaf dag 61 ⓘ. Boven een bepaald salaris hakt de reductie er flink in, dus reken op merkbaar minder dan je nettoloon. Wie gewend is aan de Nederlandse doorbetaling bij ziekte, schrikt hiervan.
Nemocenská chodí z ČSSZ přímo na účet, ale první dva týdny platí firma.
De ziekte-uitkering komt van ČSSZ rechtstreeks op je rekening, maar de eerste twee weken betaalt het bedrijf.
De ordinace van MUDr. Holubová in Praha 4, een dinsdagochtend. Marina heeft vorige week de glucosetest bij een extern laboratorium gedaan en komt voor de uitslag; ze rekent op een routinebezoekje van tien minuten voor haar werk.
Dr. Holubová
Dobrý den, paní Kuznetsová, pojďte dál. Průkazku mi dejte sem. Tak jak se máme?
Goedemorgen, mevrouw Kuznetsová, komt u binnen. Geeft u mij het boekje maar. Nou, hoe gaat het met ons?
„Jak se máme?“ in de eerste persoon meervoud is de klassieke vraag van een Tsjechische arts, eerder warm dan betuttelend. De průkazka gaat bij elk bezoek naar de arts; ze schrijft erin terwijl jij praat.
Marina
Dobrý den, paní doktorko. Docela dobře, jen mi večer trochu otékají kotníky.
Goedemorgen, dokter. Best goed, alleen mijn enkels worden 's avonds een beetje dik.
Noem je klachten in je eerste antwoord; Tsjechische artsen gaan er niet naar graven. „Otékají mi kotníky“ (datief) en „bolí mě hlava“ (accusatief) zijn de vaste patronen: de persoon staat in een naamval en het lichaamsdeel is het onderwerp, dus niet „moje hlava bolí“, dat klinkt als een taalgidsje. Hoofdpijn die niet weggaat of flikkeringen voor de ogen zijn nooit een opmerking terloops: zeg het als eerste.
Dr. Holubová
Hm. Tlak máte sto čtyřicet na devadesát. Moč je čistá, bílkovina negativní, ale ten tlak se mi nelíbí.
Hm. Uw bloeddruk is honderdveertig over negentig. De urine is schoon, geen eiwit, maar die bloeddruk bevalt me niet.
Een nieuwe meting van 140/90 na week 20, zonder eiwit in de urine en zonder klachten, is milde zwangerschapshypertensie. Die wordt nauwlettend gevolgd, omdat hij kan overgaan in pre-eclampsie. Had er eiwit op het strookje gestaan, of had Marina ook hoofdpijn of flikkeringen voor de ogen gehad, dan zou dr. Holubová het niet over het volgende bezoek hebben: dan stuurde ze Marina vandaag nog naar de porodnice. „Negativní“ op het strookje betekent dat er niets is gevonden.
Marina
Je to vážné? Minule jsem měla sto dvacet na osmdesát.
Is het ernstig? Vorige keer had ik honderdtwintig over tachtig.
„Je to vážné?“ is de kortste eerlijke vraag in de Tsjechische geneeskunde. Vergelijken met de vorige keer („minule“) is nuttig: de oude waarden staan in de průkazka en de arts kijkt ze na.
Dr. Holubová
Teď ne, ale v těhotenství se tlak umí rychle zhoršit, tak ho budeme hlídat. A přišly výsledky z cukru. Nalačno máte v normě, ale po hodině deset celá tři.
Nu niet, maar in de zwangerschap kan de bloeddruk snel verslechteren, dus we houden hem goed in de gaten. En de suikeruitslagen zijn binnen. Nuchter is normaal, maar na een uur is het tien komma drie.
In Tsjechië gelden voor de test met 75 g de internationale grenswaarden: nuchter 5,1, na een uur 10,0, na twee uur 8,5 mmol/l; één waarde op of boven de grens is genoeg voor zwangerschapsdiabetes ⓘ. Decimalen lees je met „celá“: deset celá tři = 10,3.
Marina
Takže mám cukrovku? Vždyť já skoro nejím sladké.
Dus ik heb diabetes? Maar ik eet bijna niets zoets.
„Cukrovka“ is het gewone woord voor diabetes, zoals ons ‘suikerziekte’. „Vždyť“ voegt het verontwaardigde ‘ik eet toch bijna…’ toe; dat is hier precies de juiste toon, en artsen horen het dagelijks.
Dr. Holubová
Těhotenskou cukrovku. Se sladkostmi to moc nesouvisí, dělá to placenta. Dám vám žádanku do diabetologické poradny, tam dostanete dietu a glukometr.
Zwangerschapsdiabetes. Met snoep heeft het weinig te maken; het komt door de placenta. Ik geef u een verwijzing naar de diabetespoli, daar krijgt u een dieet en een glucosemeter.
Hier duikt het woord poradna weer op, dit keer voor een diabetespoli, meestal in een ziekenhuis. Je meet thuis meerdere keren per dag je suiker en neemt de getallen mee; de meeste vrouwen redden het met alleen een dieet. De afspraak ligt vaak weken verder, dus bel nog dezelfde dag.
Marina
Dobře. A můžu dál chodit do práce? Máme teď v kanceláři uzávěrku.
Goed. En mag ik gewoon blijven werken? We zitten op kantoor net in een deadline.
„Uzávěrka“ is het Tsjechische kantoorwoord voor een deadline of afsluitperiode; in de IT zeggen Tsjechen ook „deadline“. Dit direct vragen is goed: de arts beslist, en dat wil je van haar horen, niet raden.
Dr. Holubová
S tímhle tlakem a s cukrovkou vás chci mít doma v klidu. Napíšu vám neschopenku, rizikové těhotenství. Uzávěrku zvládnou i bez vás.
Met deze bloeddruk en de diabetes wil ik u thuis hebben, in rust. Ik schrijf u ziek, risicozwangerschap. Die deadline redden ze ook zonder u.
De neschopenka gaat elektronisch naar ČSSZ en van daaruit dezelfde of de volgende dag naar de werkgever. Sommige buitenlandse vrouwen aarzelen, bang dat het op het werk slecht overkomt; in Tsjechië is dat niet zo, en een zwangere werknemer met ziekteverlof kan daarvoor niet worden ontslagen.
Marina
A co peníze? Budu dostávat celý plat?
En hoe zit het met geld? Krijg ik mijn volle salaris?
Terechte vraag, korte vorm. „Plat“ is het salaris; „mzda“ is het juridische woord dat je op loonstroken ziet, en „výplata“ is de betaaldag zelf.
Dr. Holubová
Celý ne. Prvních čtrnáct dní vám platí náhradu firma, pak nemocenskou ČSSZ. Vycházky vám dám odpoledne, ať se můžete projít.
Niet volledig. De eerste veertien dagen betaalt het bedrijf een vergoeding, daarna betaalt ČSSZ ziekte-uitkering. Ik geef u uw uren buiten de deur 's middags, zodat u kunt gaan wandelen.
Vycházky worden door de arts vastgesteld, meestal tot zes uur per dag tussen 7.00 en 19.00 uur ⓘ. ČSSZ controleert echt: een controleur kan buiten die uren bij je aanbellen, dus zorg dat je naam op de bel staat en de intercom werkt. Word je niet thuis aangetroffen, dan kan de uitkering worden gekort.
Marina
Rozumím. A kdy mám přijít příště?
Ik begrijp het. En wanneer moet ik terugkomen?
Ga altijd weg met de volgende datum in de průkazka. „Kdy mám přijít příště?“ is de hele zin die je nodig hebt.
Dr. Holubová
Za týden, ne za čtyři, a krev vám vezmu ještě dnes. Doma si měřte tlak ráno a večer a pište si ho. Kdyby byl sto padesát na sto nebo víc, kdyby vás rozbolela hlava nebo se vám dělaly mžitky před očima, jeďte rovnou do porodnice, nečekejte na kontrolu.
Over een week, niet over vier, en ik neem vandaag nog bloed af. Meet thuis 's ochtends en 's avonds uw bloeddruk en schrijf hem op. Komt hij op honderdvijftig over honderd of hoger, krijgt u hoofdpijn of ziet u vlekjes voor uw ogen, ga dan rechtstreeks naar het kraamziekenhuis; wacht niet op uw controle.
„Mžitky před očima“, flikkerende vlekjes, is de waarschuwingszin die je uit je hoofd moet kennen. Deze signalen, net als hoofdpijn die niet overgaat, plotselinge zwelling van gezicht en handen of pijn onder de rechterribben, kunnen op pre-eclampsie wijzen, en daarmee ga je dezelfde dag naar de porodnice, niet naar de volgende controle ⓘ. Het bloedonderzoek van vandaag kijkt naar de bloedplaatjes en de lever. In het derde trimester is de porodnice, niet de spoedeisende hulp, de juiste deur, dag en nacht; neem de průkazka mee, en bel 155 als je er zelf niet kunt komen.
Těhotenská průkazka: controleoverzicht en laboratoriumuitslagen
Na de eerste bladzijden komen de werkbladzijden: een tabel met één rij per bezoek, en vakjes of ingeplakte prints voor de laboratoriumuitslagen. Gedrukte indelingen verschillen per uitgave en praktijk, en veel wordt met de hand in afkortingen geschreven, dus de labels hieronder zijn de labels die je het vaakst tegenkomt ⓘ. Fotografeer elke nieuwe bladzijde met je telefoon; raakt het boekje op weg naar de porodnice kwijt, dan redden die foto's de dag.
| Týden těhotenství (t.t.) | zwangerschapsweek | Genoteerd als 28+3: 28 volle weken en 3 dagen, gerekend vanaf de laatste menstruatie, niet vanaf de bevruchting. Elk screeningsvenster in deze les wordt in deze eenheid gemeten, dus vergelijk het met je eigen telling; een verkeerde week betekent een test op het verkeerde moment. |
| Hmotnost (kg) | gewicht | Bij elk bezoek gewogen, meestal door de verpleegkundige. Tsjechische artsen becommentariëren je gewicht met ontwapenende directheid („přibrala jste čtyři kila za měsíc“, u bent vier kilo aangekomen in een maand); als belediging is het niet bedoeld. Een plotselinge sprong kan vocht zijn, en daarom wordt het samen met bloeddruk en zwelling gelezen. |
| TK | bloeddruk (tlak krve) | Twee getallen, de boven- en onderdruk, in mmHg. Kijk langs de kolom en niet naar één rij: een stabiele 115/75 die in drie bezoeken oploopt tot 135/88 doet ertoe, ook onder 140/90. Meet je thuis, neem dan je eigen lijstje mee en vraag of het genoteerd kan worden. |
| Moč: B / C (bílkovina, cukr) | urine: eiwit / suiker | Meestal „neg“ of een streepje als er niets is gevonden; „stopa“ voor een spoor; daarna +, ++, +++ ⓘ. Eén keer suiker in de urine komt in de zwangerschap vaak voor; eiwit samen met een stijgende bloeddruk is de combinatie waarmee je dezelfde dag ter controle naar de porodnice gaat. |
| Otoky | zwelling (oedeem) | Vaak een simpele 0 of + ⓘ. Dikke enkels 's avonds na een dag achter je bureau zijn te verwachten; een opgezwollen gezicht en handen, of benen die 's ochtends nog dik zijn, moet je hardop melden, want niemand vraagt ernaar door; komen daar hoofdpijn of flikkeringen voor de ogen bij, wacht dan niet op het bezoek: ga naar de porodnice. |
| Ozvy plodu (OP) | harttonen van de foetus | Genoteerd als „OP+“, „AS+“ (akce srdeční) of een frequentie zoals 140/min ⓘ. Een plus betekent alleen dat het hartje is gehoord. Later in de zwangerschap zie je mogelijk ook de ligging van de baby: „hlavička“ (hoofdligging) of „KP“ (koncem pánevním, stuitligging) ⓘ. |
| KO: Hb | bloedbeeld: hemoglobine | KO is krevní obraz, het volledige bloedbeeld; Hb is hemoglobine in gram per liter, dus 118 betekent 11,8 g/dl. Let op: in Nederland wordt Hb in mmol/l gemeten, dus die getallen kun je niet direct vergelijken. In de zwangerschap gelden waarden vanaf ongeveer 110 als aanvaardbaar; daaronder ga je meestal naar huis met een recept voor ijzer en de instructie het niet samen met thee of koffie te nemen. |
| oGTT (0 - 60 - 120 min) | waarden van de glucosetolerantietest | Drie getallen in mmol/l, bijvoorbeeld 4,6 - 7,8 - 6,2. Vergelijk elk met zijn eigen grens: 5,1 nuchter, 10,0 na een uur, 8,5 na twee uur ⓘ. Eén waarde op of boven de grens is genoeg voor de diagnose, dus een ‘mooi gemiddelde’ helpt niet. Het Tsjechisch schrijft decimalen met een komma, net als wij: 4,6. |
| GBS | uitslag van de GBS-kweek | „neg“ of „poz“, met de datum. Zorg dat het vóór het einde van week 37 in de průkazka staat; ontbreekt de uitslag als je met weeën binnenkomt, dan kan de porodnice je als positief behandelen en toch antibiotica geven. |
Eerst de wachtkamer. Een Tsjechische čekárna is stil, en de volgorde is niet die van binnenkomst: wie een afspraak heeft („objednaní“) gaat op tijd naar binnen, en de verpleegkundige roept namen door een half geopende deur. Zeg „Dobrý den“ tegen de hele wachtkamer als je binnenkomt, ga zitten en klop niet aan. Gaat er een uur voorbij, vraag het de verpleegkundige dan één keer, beleefd: „Nevíte, jak dlouho to ještě potrvá?“ Partners wachten meestal buiten of op de gang; bij de grotere echo's laten veel artsen Dima binnen als je het vraagt.
Ten tweede: informatie is iets waar je om vraagt. Je arts is waarschijnlijk uitstekend en vrijwel zeker kort van stof. Ze schrijft „KO v normě, oGTT neg“ in je průkazka en kijkt op voor het volgende punt. Dat is geen kilheid, dat is het systeem: één gynaecoloog, veel patiënten, korte afspraken. Kom dus met je vragen op papier, hooguit drie, en stel ze voordat ze opstaat. „Je to v normě?“, „Co bude příště?“ en „Musím se někam objednat sama?“ dekken het meeste.
Ten derde: geld. De basiszorg tijdens de zwangerschap is gedekt, maar aan de balie kunnen ze extra's aanbieden: een korte echo bij elk bezoek, een 3D-sessie, de screening in het eerste trimester, een NIPT-bloedtest voor enkele duizenden kronen ⓘ. Sommige praktijken vragen ook een jaarlijkse bijdrage voor „nadstandardní služby“, zoals contact per e-mail of een afsprakenapp; je mag nee zeggen tegen wat je niet wilt ⓘ. Bewaar elk bonnetje; verzekeraars hebben preventiefondsen die een deel van sommige zwangerschapskosten vergoeden ⓘ.
Tot slot „rizikové“. In de Tsjechische cultuur is een ziekmelding tijdens de zwangerschap niets bijzonders, en oudere collega's vragen misschien zelfs wanneer je „op rizikové gaat“, alsof het een fase van de zwangerschap is. Het is wel een medische beslissing en geen extraatje, en de controleur van ČSSZ met zijn klembord bestaat echt. Thuis zijn wanneer je thuis hoort te zijn is je hele taak, en paní Věra van hiernaast brengt je graag soep.
Recommended:
Dr. Holubová zegt: „Příště přijďte nalačno, pošlu vás na cukr.“ Wat vraagt ze?
🎁 Gratis tot 31 dec 2026
Audio is tot 31 dec 2026 voor iedereen inbegrepen.