ⓘ markeert een gegeven dat vaak verandert: een prijs, een termijn, een regel van de instantie. Controleer het bij de instantie voordat je erop vertrouwt.
Drie weken verder, vier uur 's nachts, Nusle. Daniel drinkt al veertig minuten, Marina staart naar het plafond en telt binnensmonds om het niet uit te gillen, en in de kamer ernaast leest Dima een draadje op een Tsjechisch forum met ongeveer als titel: waarom doet het pijn als we het goed doen. In het ziekenhuis liet de verloskundige haar twee keer zien hoe ze hem moest aanleggen en zei bij het weggaan: „Kojit se učíte oba, ty i on.“ Jullie leren het allebei, jij en hij. Dat doen ze ook. Langzaam, met pauzes voor tranen.
's Ochtends houdt hun buurvrouw paní Věra, zeventig en gepensioneerd verpleegkundige, hen bij de lift aan, tuurt in de kočárek en stelt de grote Tsjechische vraag van het eerste jaar: Není mu zima? Heeft hij het niet koud? Om de hoek, in het mateřské centrum, ontvangt Lída, de lactatiekundige, op dinsdagochtend moeders, zonder afspraak en zonder oordeel. Deze les gaat over eten, spullen en winkels: hoe je over voeden praat zonder over plenky te struikelen, wat er op de výbavička-lijst komt en waarom de helft tweedehands is, waar een apotheek ophoudt en een drogerie begint, en hoe je een vriendelijke oude dame antwoordt zodat ze vriendelijk blijft. Aan het eind: waar de woorden kojit, plenka en miminko vandaan komen.
Eén werkwoord waar het Nederlands meestal ‘borstvoeding geven’ zegt; ‘zogen’ bestaat wel, maar klinkt naar de kinderboerderij. Krmit is prima voor de fles en het lepeltje, maar voor de borst is het werkwoord kojit. De kinderarts en Lída vragen „Kojíte?“, en met twee antwoorden kom je een heel eind: plně kojím (volledig) en částečně kojím, dokrm dáváme (borst plus bijvoeding met kunstvoeding). Kojenec, een baby in zijn eerste jaar, komt van hetzelfde werkwoord en wordt ook gebruikt voor flesbaby's.
Kojím plně, dokrm zatím nedáváme.
Ik geef volledig borstvoeding; we geven nog geen bijvoeding met kunstvoeding.
Het werkwoord van de verloskundigen: de moeder přikládá (legt de baby aan de borst), de baby se přisaje (hapt aan). De zin die je het vaakst zult horen, is „Špatně se přisává“, hij hapt niet goed aan. Pijn die langer duurt dan de eerste seconden van een voeding betekent bijna altijd dat hij te ondiep aanhapt, niet dat iedereen nu eenmaal lijdt, en het is een reden om naar een lactatiekundige te gaan in plaats van je tanden op elkaar te zetten.
Zkuste ho přiložit z druhé strany, ať se pořádně přisaje.
Probeer hem aan de andere kant aan te leggen, zodat hij goed vastzit.
Geen arts, maar een opgeleide specialist, vaak zelf moeder en soms verloskundige. De porodnice heeft er een eigen, gratis, en sinds 2026 dekken de drie door de verzekering betaalde huisbezoeken van een porodní asistentka in het šestinedělí ook vragen over aanleggen ⓘ; een privéhuisbezoek kost in 2026 doorgaans 1 200-2 000 Kč ⓘ, en mateřská centra hebben vaak goedkope inloopspreekuren. Sommige verzekeraars vergoeden een deel uit hun bonusregelingen ⓘ. De beslissing over kunstvoeding laat ze aan de kinderarts over, zoals het hoort.
Laktační poradkyně přijde v pátek a podívá se, jak se malý přisává.
De lactatiekundige komt vrijdag kijken hoe de kleine aanhapt.
Een handkolf koop je bij de drogerie of de apotheek; een elektrische kolf van ziekenhuiskwaliteit huur je wekenlang bij een lékárna, in 2026 voor ongeveer 30-60 Kč per dag plus een borg ⓘ. Het werkwoord is odsávat, afgekolfde melk is odsáté mléko, en met de hand afkolven is odstříkat.
Elektrickou odsávačku si můžete půjčit v lékárně, nemusíte ji kupovat.
Een elektrische borstkolf kun je bij de apotheek huren; je hoeft er geen te kopen.
Tsjechen zeggen umělé mléko (kunstmelk) of kojenecké mléko, of noemen gewoon het merk: sunar, zoals wij ‘luxaflex’ zeggen. De blikken gaan per fase: počáteční mléko (1) vanaf de geboorte, pokračovací (2) vanaf zes maanden. Een blik kost in 2026 rond de 250-400 Kč ⓘ. Een bijvoeding heet dokrm, en die schrijft de kinderarts voor, niet het forum.
Pan doktor řekl, že kdyby málo přibíral, dáme mu dokrm umělým mlékem.
De dokter zei dat we hem bijvoeden met kunstvoeding als hij te weinig aankomt.
Het Tsjechisch houdt, net als het Nederlands met boertje en spuugje, twee dingen uit elkaar: odříhnout si (in babytaal krknout si) is het boertje lucht na een voeding, terwijl ublinknout, ublinkávat het teruggeven van melk is, de reden dat er een hydrofiele doek op je schouder woont. Als paní Věra vraagt „Už si odříhl?“, bedoelt ze de lucht.
Po jídle ho držte svisle, dokud si neodříhne.
Houd hem na een voeding rechtop tot hij een boertje laat.
Verkleinwoord van výbava (uitrusting, uitzet): alles van rompertjes tot de kinderwagen. Tsjechen stellen hem meestal vóór de geboorte samen, zonder veel bijgeloof. Op fora circuleren lange lijsten „seznam výbavičky“; streep de helft door, een pasgeborene heeft in de eerste maand minder nodig dan de lijsten doen geloven.
Výbavičku máme skoro celou po sestřenici, nové jsou jen plenky a matrace.
Bijna onze hele babyuitzet hebben we van mijn nicht gekregen; alleen de luiers en het matras zijn nieuw.
Het woord betekende ooit een doek, en zijn neven in sommige Slavische talen doen dat nog steeds, maar in het Tsjechisch zijn plenky luiers, jednorázové (wegwerp) of látkové (stof). Een dun hydrofiel doekje voor op de schouder is een tetra plena, en de gewatteerde inbakerzak voor de reis naar huis is een zavinovačka. Vraag in de dm om „plenky“ en je wordt naar het schap met Pampers en het huismerk gestuurd.
V drogerii mají plenky z vlastní řady o dost levněji než značkové.
De drogerie verkoopt luiers van het huismerk een stuk goedkoper dan de grote merken.
Drie soorten om in de winkel uit elkaar te houden: hluboký kočárek (kinderwagen met reiswieg, de eerste zes maanden), sporťák (wandelwagen om in te zitten) en kombinovaný kočárek, verkocht als 2v1 of 3v1 met het vajíčko-autostoeltje. Een lichte opvouwbare buggy heet golfky. Een nieuwe combiwagen kost in 2026 10 000-30 000 Kč ⓘ, tweedehands ongeveer de helft. Meet de liftdeur van je panelák op voordat je koopt.
Hluboký kočárek budeme potřebovat jen do půl roku, pak přejdeme na sporťák.
De kinderwagen met reiswieg hebben we maar tot zes maanden nodig, daarna stappen we over op een wandelwagen.
Nosítko is een draagzak met gespen; šátek is een geweven draagdoek die je knoopt. In een stad van trappen, kinderkopjes en trams is het minder een modeaccessoire dan een overlevingsmiddel. Mateřská centra hebben vaak een poradkyně nošení (draagconsulent) die de draagzak op jou en de baby afstelt, en sommige lenen draagdoeken uit om te proberen ⓘ.
Do tramvaje beru radši nosítko než kočárek.
In de tram neem ik liever de draagzak dan de kinderwagen.
Geen apotheek: een drogerie is dm, Rossmann of Teta, en verkoopt luiers, billendoekjes (vlhčené ubrousky), babywater (kojenecká voda), potjes en kunstvoeding. Medicijnen, druppels, de thermometer en de kolfverhuur vind je bij de lékárna. Veel wordt op beide plekken verkocht, maar hetzelfde pak billendoekjes is in de apotheek meestal duurder.
Vlhčené ubrousky a kojeneckou vodu koupíme v drogerii, v lékárně jsou dražší.
Billendoekjes en babywater kopen we bij de drogerie; bij de apotheek zijn ze duurder.
Letterlijk: uit de tweede hand. Babyspullen tweedehands kopen heeft hier totaal geen stigma: Vinted, Sbazar, de bazar-rubrieken van ouderfora en de burza dětského oblečení, de seizoensruilbeurs voor kleding in het mateřské centrum. Koop nieuw wat met veiligheid te maken heeft: het autostoeltje (je weet niet of het een ongeluk heeft meegemaakt) en het matras.
Kočárek jsme koupili z druhé ruky za poloviční cenu a vypadá jako nový.
We hebben de kinderwagen tweedehands gekocht voor de halve prijs, en hij ziet eruit als nieuw.
Een inloopspreekuur voor borstvoeding in een mateřské centrum in Nusle: een herna vol plastic speelgoed, een hoekje met een fauteuil en kussens. Daarna de ingang van Marina's panelák.
Lída
Ahoj, Marino, pojď dál a sedni si, kde je ti pohodlně. Daniel spinká? Tak ho zatím nebudíme.
Hoi Marina, kom binnen en ga zitten waar je lekker zit. Slaapt Daniel? Dan maken we hem nog niet wakker.
In een mateřské centrum zeggen moeders en medewerkers meestal vanaf de eerste minuut ty tegen elkaar; dat is de cultuur van de plek, geen vrijpostigheid. Spinkat is het zachte babytaalwerkwoord voor slapen.
Marina
Ahoj, Lído. Kojím tři týdny a pořád to bolí, hlavně vlevo. Myslela jsem, že to přejde.
Hoi Lída. Ik geef al drie weken borstvoeding en het doet nog steeds pijn, vooral links. Ik dacht dat het wel over zou gaan.
Vocatief: Lída wordt Lído, Marina wordt Marino. „Bolí to“ is het onpersoonlijke Tsjechische ‘het doet pijn’; voor een lichaamsdeel zeg je „bolí mě bradavka“ (mijn tepel doet pijn).
Lída
Že to bolí, není normální, i když ti to každý řekne. Až se vzbudí, ukaž mi, jak ho přikládáš.
Pijn is niet normaal, ook al zegt iedereen van wel. Laat me zien hoe je hem aanlegt als hij wakker wordt.
Een goede lactatiekundige kijkt een hele voeding mee voordat ze iets zegt. Neem de baby mee als hij een beetje honger heeft, en draag iets wat makkelijk opengaat.
Marina
Už se budí. Takhle ho držím, ale on chytne jen špičku.
Hij wordt wakker. Zo houd ik hem vast, maar hij pakt alleen het puntje.
Je hebt geen medische woorden nodig om een probleem te beschrijven: „chytne jen špičku“, hij pakt alleen het puntje, is precies wat een lactatiekundige wil horen.
Lída
Vidíš, pusinku má jako na brčko. Počkej, až ji otevře doširoka, a pak přitáhni jeho k sobě, ne prso k němu.
Zie je, zijn mondje is getuit als voor een rietje. Wacht tot hij het wijd opendoet, en breng hem dan naar jou toe, niet de borst naar hem.
De kern van bijna elk aanlegadvies in één zin: eerst een wijd open mond, dan de baby naar de borst. Brčko is een rietje; pusinka is het tedere woord voor een babymondje.
Marina
Jé, teď to skoro necítím. Ale ještě jedna věc: pan doktor Sedláček říkal, že málo přibírá.
O, nu voel ik het bijna niet meer. Maar nog één ding: dokter Sedláček zei dat hij te weinig aankomt.
Přibírat is aankomen; het tegenovergestelde is hubnout. „Ještě jedna věc“ is de beleefde manier om een tweede onderwerp aan te snijden voordat de afspraak voorbij is.
Lída
Kolik vážil při propuštění a kolik teď?
Hoeveel woog hij bij ontslag, en hoeveel nu?
Het gewicht bij ontslag staat in de propouštěcí zpráva, en de kinderarts noteert elke weging in het dossier van het kind. Neem beide getallen mee naar elk consult.
Marina
Při propuštění tři dvě stě, včera tři tři sta padesát. Nemám mu radši začít dávat sunar?
Drie tweehonderd bij ontslag, gisteren drie driehonderdvijftig. Kan ik hem niet beter kunstvoeding gaan geven?
Tsjechen zeggen gewichten ook als twee kale getallen: tři dvě stě, drie tweehonderd, met kilo's en grammen erbij gedacht; in les 08 hoorde je de versie met decagram, tři kila čtyřicet. „Nemám radši…?“ is de natuurlijke manier om om advies te vragen: kan ik niet beter…?
Lída
Dokrm ať určí pan doktor, ne já a ne internet. Do té doby koj častěji, klidně po dvou hodinách, a v lékárně si půjč elektrickou odsávačku.
Over kunstvoeding laat je de dokter beslissen, niet mij en niet het internet. Leg hem tot dan vaker aan, om de twee uur is prima, en huur bij de apotheek een elektrische kolf.
Dit is de grens tussen een lactatiekundige en een arts, en een goede houdt zich eraan. Koj is de gebiedende wijs van kojit, půjč si van půjčit si (lenen of huren voor jezelf). Kolven na de voedingen is een gangbare manier om de productie op te voeren en levert melk op voor een bijvoeding als de kinderarts die voorschrijft.
Mevrouw Věra
Dobrý den, Marinko! Ukažte mi ho. Není mu zima? Vždyť nemá čepičku!
Dag, lieve Marina! Laat eens zien. Heeft hij het niet koud? Hij heeft geen mutsje op!
Věra zegt vy tegen Marina (ze vyká), maar noemt haar met het verkleinwoord Marinko: hartelijk, Tsjechisch van de oudere generatie. Není mu zima gebruikt de datief, letterlijk: is het hem niet koud.
Marina
Dobrý den, paní Věro. Je mu dobře, sáhla jsem mu za krk a je teplý.
Dag, mevrouw Věra. Hij heeft het goed, ik heb in zijn nekje gevoeld en het is warm.
Paní Věra, vocatief paní Věro. Het nekje voelen (za krk) in plaats van de handjes is de standaard Tsjechische controle, en door het te noemen laat je de buurvrouw zien dat je de regel kent; zo eindigt de discussie vriendelijk.
Mevrouw Věra
Za krk, to je pravda, to jsme na dětském říkaly taky. Ale čepičku mu příště nasaďte, ano?
Het nekje, dat is waar, dat zeiden we op de kinderafdeling ook altijd. Maar de volgende keer doet u hem wel een mutsje op, hè?
Na dětském is kort voor na dětském oddělení, de kinderafdeling. Věra geeft het punt toe en houdt het mutsje: dat is een Tsjechisch gelijkspel, en de vriendschap overleeft het.
Begin met de valkuil. Het Tsjechische plena begon als een lap stof: Machek en Rejzek leiden het af van een Oerslavisch woord voor een dun vel of een dunne doek, teruggaand op de Indo-Europese wortel *pel- (huid), die ook in verband wordt gebracht met het Latijnse pellis. De Oost-Slavische talen hebben de doek bewaard, en hun vorm van het woord betekent nog steeds een inbakerdoek; het Tsjechisch ging mee met het huishouden, dus plena werd plenka, plenka werd wegwerp, en vandaag verkoopt het woord luiers in de dm. De oude doek leeft voort onder een andere naam: tetra plena.
Nu iets zachters. Kojit gaat terug op het Oerslavische *kojiti, kalmeren of sussen. Dezelfde wortel zit in het Tsjechische pokoj (vrede, en ook kamer), het Poolse koić betekent nog steeds sussen, en het verre Indo-Europese familielid is het Latijnse quies, rust. Het Tsjechische werkwoord voor borstvoeding geven zegt dus letterlijk kalmeren, en iedereen die om drie uur 's nachts door een gang heeft geijsbeerd, begrijpt waarom. Daarvan komt kojenec, degene die gevoed wordt, het medische woord voor een baby in zijn eerste jaar.
Miminko is het verkleinwoord van mimino, in de spreektaal samengeperst tot mimčo. De woordenboeken geven het geen zekere stamboom, en wij gaan er geen verzinnen. Het boekse synoniem is duidelijker: nemluvně, van ne + mluvit, degene die niet spreekt, precies zo gebouwd als het Latijnse infans (niet sprekend), de bron van het Franse enfant. En een toegift: kočárek is een kleine kočár, een koets, en de koets is genoemd naar het Hongaarse dorp Kocs, sinds de vijftiende eeuw beroemd om zijn rijtuigen; ons Nederlandse koets en het Duitse Kutsche komen van dezelfde plek.
Regel één: je baby is een beetje publiek bezit. In de tram, bij de kassa van de Billa en vooral bij de voordeur hebben vreemden er een mening over. De hoofdvraag is Není mu zima?, gevolgd door Má hlad? en het eeuwige To je ale chlapák!, wat een flinke knul. Dat is geen controle, maar de genegenheid van een generatie die is opgegroeid met staatscrèches en verpleegsters met witte kapjes. Antwoord kort, met een glimlach en een feit (sáhla jsem mu za krk), en paní Věra wordt je beste bondgenoot: ze neemt pakjes aan, past een halfuurtje op de baby en weet welke kinderarts in Nusle nog patiënten aanneemt.
Regel twee: frisse lucht is heilig. Tsjechische baby's doen hun middagslaapje in de kinderwagen op het balkon, in vrijwel elk weer behalve strenge vorst, en de dagelijkse wandeling, vyvětrat miminko, de baby luchten, wordt bloedserieus besproken. In het Praagse openbaar vervoer reist een volwassene met een kind in een kinderwagen in 2026 gratis ⓘ; stap in bij de deur met het kinderwagensymbool en wees niet bang voor treden, iemand pakt zwijgend de voorwielen.
Regel drie: wie alles nieuw koopt, verraadt zich als beginner. Výbavičky gaan van zus naar vriendin, kinderkleding circuleert via Vinted en de seizoensburzy in het mateřské centrum, en niemand oordeelt over een kinderwagen met een verleden. Besteed wat je bespaart aan een goed autostoeltje en, als het nodig is, een lactatiekundige.
Regel vier: borstvoeding geven in het openbaar, op een bankje op Vyšehrad of in een café, trekt minder blikken dan je vreest. En het mateřské centrum is geen kinderdagverblijf en geen kliniek, maar een huiskamer voor volwassenen die thuis zijn met kleine kinderen: een speelkamer, koffie, cursussen, advies en mensen die je langzaam Tsjechisch laten praten. Voor veel buitenlandse moeders beginnen daar hun eerste Tsjechische vriendschappen.
Recommended:
Lída zegt: „Počkej, až otevře pusinku doširoka, a pak přitáhni jeho k sobě, ne prso k němu.“ Wat vraagt ze Marina te doen?
🎁 Gratis tot 31 dec 2026
Audio is tot 31 dec 2026 voor iedereen inbegrepen.