ⓘ markeert een gegeven dat vaak verandert: een prijs, een termijn, een regel van de instantie. Controleer het bij de instantie voordat je erop vertrouwt.
Een zondag in mei, 3.40 uur 's nachts in Nusle, drie dagen voor de uitgerekende datum. Marina zit op de rand van het bad met een telefoon in haar hand en klokt: veertig seconden lang een riem die zich om haar buik aantrekt, dan niets, dan weer. Dima staat klaarwakker in de deuropening, al aangekleed, met de tas die sinds week 36 bij de deur staat. „Po kolika minutách?“ vraagt hij, in het Tsjechisch, want ze hadden afgesproken te oefenen. „Po pěti,“ zegt ze. „Asi od tří.“ Om die zin draait de nacht. Tien minuten later zitten ze in een taxi langs de rivier, langs de rots van Vyšehrad, naar Podolí.
Niemand vertelt je dat de bevalling zelf ook een taalexamen is, alleen is de examinator vriendelijk. Bij příjem wordt je gevraagd wanneer de weeën begonnen en of odtekla voda; op de porodní sál komen de aanwijzingen kort en snel, in de vertrouwelijke ty-vorm; en na afloop, op de afdeling šestinedělí, neemt een verpleegkundige je zoon mee voor een druppel bloed uit zijn hiel en krijg je een verslag vol afkortingen. Deze les geeft je de woorden voor elke fase van die nacht en de drie dagen erna: wat je aan de telefoon en bij de deur zegt, wat de verloskundige bedoelt, wat een císař verandert, en hoe je het ontslagverslag leest voordat je met het autostoeltje vertrekt. Het is geen medisch advies; het is het Tsjechisch dat je in je mond wilt hebben als je het nodig hebt.
Het woord dat iedereen gebruikt, van verloskundigen tot oma's. Waar het om gaat, is hoe vaak ze komen, gezegd met po plus de locatief: po pěti minutách, po třech minutách. Een gangbare vuistregel bij een eerste kind is te vertrekken als ze ongeveer een uur lang om de vijf minuten komen; ga eerder als je ver weg woont of als dit niet je eerste is.
Mám kontrakce po pěti minutách, pravidelně asi hodinu.
Ik heb al ongeveer een uur regelmatig om de vijf minuten weeën.
In de spreektaal gewoon voda, in het enkelvoud: „odtekla mi voda“ of „praskla mi voda“. Breken de vliezen zonder weeën, dan ga je toch, meestal binnen een paar uur; is het vruchtwater groen of bruin, ga dan meteen. Noteer de tijd en de kleur, want dat is precies wat de verloskundige vraagt.
Odtekla mi voda asi před hodinou, je čirá.
Mijn vliezen zijn ongeveer een uur geleden gebroken; het vruchtwater is helder.
De eerste deur, dag en nacht: je geeft de průkazka, je paspoort en je zorgpas af, wordt onderzocht en aan de monitor gelegd, en pas daarna naar een kamer gestuurd. Elders in het Tsjechische leven betekent příjem inkomen, en daar vraagt de Úřad práce later naar.
Na příjmu po vás budou chtít průkazku, pas a kartičku pojištěnce.
Bij de opname willen ze je zwangerschapsboekje, paspoort en zorgpas zien.
In Praag is het zelden één grote zaal: de sál is een gang met porodní boxy, eenpersoonskamers met een bed, een skippybal en soms een bad, waar je partner bij je blijft. „Jít na sál“ kan ook betekenen dat je naar de operatiekamer gaat; de context beslist.
Z příjmu vás pošlou na porodní sál, do boxu číslo tři.
Van de opname sturen ze je naar de verloskamers, kamer drie.
Lees de letters op zijn Tsjechisch: tsé-té-gé. Twee banden om je buik, 20-30 minuten bij de opname en daarna af en aan: de ene telt de hartslag van de baby, de andere de weeën. Een piepje is meestal een sensor die verschoven is, geen alarm.
Lehněte si, dáme vás na chvilku na monitor.
Gaat u liggen, we leggen u even aan de monitor.
Beschikbaar in elke Praagse porodnice en in 2026 gedekt door de publieke verzekering ⓘ. Hij wordt gezet door de anesthesioloog, die de hele verdieping bedient, dus vraag er op tijd om en noem hem in je porodní přání. Tsjechen zeggen analgezie, omdat je wakker blijft.
Chtěla bych epidurál, dokud to ještě jde.
Ik zou graag een ruggenprik willen nu het nog kan.
In de uitdrijvingsfase komen de aanwijzingen in de ty-vorm: „Zatlač! Ještě!“ Net zo belangrijk is het omgekeerde, „Netlač, jen dýchej“, als de verloskundige wil dat het hoofdje langzaam komt. Buiten de verloskamer is tlačit het gewone duwen (tlačit kočárek, de kinderwagen duwen) en ook knellen („tlačí mě bota“, mijn schoen knelt).
S další kontrakcí zatlač a bradu dej na hrudník.
Pers bij de volgende wee, en trek je kin naar je borst.
Het officiële woord is epiziotomie; iedereen zegt nástřih, van stříhat, knippen met een schaar. Praagse ziekenhuizen doen het niet meer routinematig, alleen als het nodig is; wil je het graag vermijden, schrijf dat dan in je porodní přání.
Nepřeji si nástřih, pokud nebude opravdu nutný.
Ik wil geen knip, tenzij het echt nodig is.
In de spreektaal gewoon císař, ‘de keizer’: „skončilo to císařem“. Gepland is plánovaný, spoed is akutní. Na een císař blijf je meestal vier tot vijf dagen in plaats van drie, en of de partner mee de operatiekamer in mag, hangt af van het ziekenhuis en van de situatie ⓘ.
Nakonec to skončilo akutním císařem, ale oba jsou v pořádku.
Uiteindelijk werd het een spoedkeizersnede, maar ze maken het allebei goed.
Letterlijk ‘de zes weken’: zowel de periode als de afdeling waar je met de baby naartoe gaat (oddělení šestinedělí, of gewoon šestinedělí). Een vrouw in die periode is een šestinedělka, zoals ons ‘kraamvrouw’. De controle bij je gynaecoloog komt aan het eind van deze zes weken.
Ze sálu vás převezeme na šestinedělí, malý bude na pokoji s vámi.
Van de verloskamer brengen we u naar de kraamafdeling; de kleine ligt bij u op de kamer.
Tussen 48 en 72 uur na de geboorte gaan een paar druppels bloed uit de hiel op een kaartje, dat wordt getest op zeldzame aangeboren aandoeningen. In de regel belt niemand je als alles in orde is ⓘ: geen bericht is goed bericht.
Sestřička si malého odnese na odběr z patičky, za chvilku je zpátky.
De verpleegkundige neemt de kleine even mee voor de hielprik; hij is zo terug.
Het babyzitje heet vajíčko, ‘eitje’, naar zijn vorm, zoals wij Maxi-Cosi zeggen. Ga je met de auto of de taxi naar huis, neem er dan een mee en oefen het vastklikken vóór de bevalling, niet op de parkeerplaats van Podolí met een drie dagen oude baby in je armen.
Až vás budou propouštět, přineste vajíčko na pokoj.
Als ze ons ontslaan, breng het autostoeltje dan naar de kamer.
Net na half vijf 's ochtends, ÚPMD Podolí. De opname, daarna een verloskamer met een bal, een bad en een raam op de donkere rivier. Marina heeft sinds drie uur om de vijf minuten weeën; Dima draagt de tas en de map. Jana, die in week 36 hun intake deed, is de verloskundige van de nachtdienst.
Jana (verloskundige)
Ahoj, já jsem Jana, známe se z poradny a dneska v noci mám u vás službu. Můžu ti tykat? Jak ti mám říkat?
Hoi, ik ben Jana, we kennen elkaar van de polikliniek, en vannacht heb ik dienst voor jullie. Mag ik je tutoyeren? Hoe mag ik je noemen?
Veel Tsjechische verloskundigen stappen op de verloskamers over op ty en voornamen; het is bedoeld als nabijheid, niet als neerbuigendheid, en sommigen vragen het eerst, zoals Jana. Het werkt zoals ons je en u. Bij de intake in week 36 zei Jana nog paní Kuznetsová en vy; hier gebeurt de overstap. Elke andere professional in deze cursus blijft bij vy.
Marina
Dobrý… Ano, jasně. Marina. Kontrakce mám po pěti minutách, asi od tří.
Goedemor… Ja, natuurlijk. Marina. Ik heb om de vijf minuten weeën, sinds ongeveer drie uur.
Geef de twee feiten die de verloskundige nodig heeft in één adem: de tussentijd (po pěti minutách) en het begin (od tří, vanaf drie uur). Zijn je vliezen gebroken, noem dan ook de tijd en de kleur.
Jana (verloskundige)
Dobře, Marino. Dej mi průkazku, lehni si a dáme tě na monitor. Pak se podívám, kolik máš otevřeno.
Goed, Marina. Geef me je boekje, ga liggen, dan leggen we je aan de monitor. Daarna kijk ik hoeveel ontsluiting je hebt.
„Kolik máš otevřeno“ gaat over de ontsluiting, geteld in centimeters. De průkazka gaat nu naar het ziekenhuis; je Tsjechische uitslagen van de afgelopen negen maanden vervangen een lang opnamegesprek.
Dima
Dobrý den, já jsem manžel. Můžu tu s ní zůstat?
Hallo, ik ben haar man. Mag ik hier bij haar blijven?
Dima blijft bij vy, en dat is altijd veilig. „Já jsem manžel“ is de korte manier om je op een afdeling voor te stellen; „já jsem její manžel“ is net zo correct.
Jana (verloskundige)
Jasně, tatínku, tady máš židli. Jen při vyšetření na chvilku počkej za dveřmi.
Natuurlijk, papa, hier heb je een stoel. Wacht alleen tijdens het onderzoek even op de gang.
Vaders op de afdeling heten „tatínku“ (vocatief), moeders „maminko“: de hele afdeling draait op die twee woorden. Een partner bij de bevalling is in Praag normaal; sommige ziekenhuizen vragen een bijdrage voor de begeleider ⓘ.
Marina
Jano, chtěla bych epidurál. Půjde to?
Jana, ik zou graag een ruggenprik willen. Kan dat?
„Chtěla bych“ (ik zou graag willen) is beleefd bij zowel ty als vy, en met „Půjde to?“ hoef je helemaal geen vorm te kiezen. De vocatief Jano is wat een Tsjech zou zeggen.
Jana (verloskundige)
Máš otevřeno na čtyři centimetry, to je akorát. Jenže pan anesteziolog je teď u akutního císaře, takže to bude tak půl hodiny. Zatím ti napustím vanu, jo?
Je hebt vier centimeter ontsluiting, dat is precies goed. Maar de anesthesioloog staat nu bij een spoedkeizersnede, dus het duurt een half uurtje. Ondertussen laat ik een bad voor je vollopen, oké?
De eerlijke complicatie: één anesthesioloog, meerdere kamers. „Akorát“ betekent precies goed, niet precies. Het warme bad en de bal zijn wat Tsjechische verloskundigen je aanbieden terwijl je wacht, en ze helpen echt.
Dima
A co můžu dělat já?
En wat kan ik doen?
De beste vraag die een partner kan stellen. De klemtoon valt op „já“ aan het eind, en zo geeft het Tsjechisch ‘ik, van mijn kant’ aan.
Jana (verloskundige)
Masíruj jí kříž, připomínej jí, ať dýchá, a mezi kontrakcemi jí dávej pít.
Masseer haar onderrug, herinner haar eraan dat ze moet ademen, en geef haar tussen de weeën door wat te drinken.
„Kříž“ is hier de onderrug, geen kruis. De partner krijgt op een Tsjechische verloskamer echte taken, en de fles water die Dima vasthoudt, is precies wat er nodig is.
Marina
Jano, epidurál už skoro nepomáhá. Já už nemůžu.
Jana, de ruggenprik helpt bijna niet meer. Ik kan niet meer.
Elke verloskundige in Praag heeft deze zin duizenden keren gehoord, in elke taal. Het mag, en Tsjechisch is daar prima voor. De ruggenprik kwam wel na het beloofde half uur; in de uitdrijvingsfase voelen veel vrouwen hem uitwerken, en „už skoro nepomáhá“ (hij helpt bijna niet meer) is hoe je dat zegt.
Jana (verloskundige)
Můžeš, už je vidět hlavička. S další kontrakcí zatlač, bradu na hrudník. Tak, a teď netlač, jen dýchej.
Je kunt het wel, het hoofdje is al te zien. Pers bij de volgende wee, kin op je borst. Zo, en nu niet persen, alleen ademen.
Persen, en dan stoppen met persen: de tweede opdracht is net zo belangrijk als de eerste, zodat het hoofdje langzaam geboren wordt. Leer „netlač“ vóór de grote dag.
Dima
Marino, je tady! Je tak malinkatý…
Marina, hij is er! Hij is zo klein…
Malý, malinký, malinkatý: het Tsjechisch stapelt verkleinwoorden zoals jij dat op dit moment ook zult doen, net als ons klein, kleintje, piepklein. De vocatief Marino is hier, zoals altijd, juist.
Jana (verloskundige)
Gratuluju, maminko. Dáme ho hned na tebe, kůže na kůži. Tatínek pak může přestřihnout pupeční šňůru, jestli bude chtít.
Gefeliciteerd, mama. We leggen hem meteen op je, huid op huid. Papa mag straks de navelstreng doorknippen als hij wil.
Meteen huid op huid is in Praag de standaard; wegen en meten kan wachten. Moeder en baby blijven meestal ongeveer twee uur ter observatie op de verloskamer voordat ze naar šestinedělí gaan, en in die tijd volgen vitamine K en de Apgarscore.
Ontslagverslag van de pasgeborene (propouštěcí zpráva novorozence)
Je vertrekt met twee verslagen: één over jou, voor je gynaecoloog, en één over de baby, voor de pediatr die je bij het ontslag hebt opgegeven. Dat van de baby bestaat uit een of twee geprinte bladzijden van de afdeling neonatologie; de indeling en de precieze labels verschillen tussen Podolí, Apolinář en Motol, dus beschouw de labels hieronder als gangbaar ⓘ. Lees het op de afdeling, niet thuis: een vraag die je stelt vóór de taxi, kost niets.
| Datum a čas narození | datum en tijdstip van geboorte | Het tijdstip staat er op de minuut nauwkeurig en in 24-uursnotatie. Het moet overeenkomen met wat de matrika op de rodný list drukt; heeft het ziekenhuis het verkeerd genoteerd, dan vang je het hier op. |
| Porodní hmotnost / porodní délka | geboortegewicht / geboortelengte | Grammen en centimeters, bijvoorbeeld 3 400 g / 51 cm; de spatie is het Tsjechische scheidingsteken voor duizendtallen, geen tikfout (wij zouden 3.400 schrijven). Dit zijn de getallen waar elke oma als eerste naar vraagt. |
| Gestační stáří | zwangerschapsduur bij de geboorte | Genoteerd als weken plus dagen, bijvoorbeeld 39+4 op het verslag van Daniel. Het vertelt de pediatr of hij moet letten op de problemen van een vroeggeboren baby; tussen 37+0 en 41+6 geldt als voldragen. |
| Způsob porodu | wijze van bevallen | Spontánní (vaginaal, zonder instrumenten), císařský řez (vaak afgekort tot S.C., sectio caesarea), of een kunstverlossing. Het verklaart de ontslagdag: drie dagen na een spontane bevalling, vier tot vijf na een císař. |
| Apgar skóre | Apgarscore | Drie getallen na 1, 5 en 10 minuten, bijvoorbeeld 9-10-10. Een lager eerste getal dat snel stijgt, komt vaak voor en is geen oordeel over je kind. |
| Vitamin K | vitamine K gegeven | Na de geboorte gegeven tegen bloedingen bij pasgeborenen, als injectie (i.m.) of als druppels (p.o.) ⓘ. Staat er p.o., vraag dan of er thuis of bij de pediatr nog doses gegeven moeten worden, en wanneer. |
| Novorozenecký laboratorní screening | hielprikscreening bij de pasgeborene | Meestal staat er alleen „odebrán dne…“, afgenomen op, met een datum; de uitslagen staan niet op het verslag. Niemand belt als alles in orde is ⓘ. Ging de baby binnen 48 uur naar huis, ga dan na hoe het monster wordt afgenomen. |
| Screening sluchu (OAE) | gehoorscreening | Een klein dopje in het oor terwijl de baby slaapt. „Oboustranně v normě“ betekent dat beide oren in orde zijn. „Opakovat“ (herhalen) komt vaak voor na een lawaaierige eerste poging of als er nog vocht in het oor zit; zorg dat je weet waar de herhaling plaatsvindt. |
| UZ kyčelních kloubů | echo van de heupen | De eerste van de drie Tsjechische heupcontroles. Alle drie worden gedaan door een kinderortoped (orthopeed), met de hand en met een echo: in de eerste week in de porodnice, rond 6-9 weken en rond 12-16 weken ⓘ. Het verslag kan de vervolgafspraak al noemen. Schrijft de ortoped „široké balení“ voor (breed luieren: een dubbele luier of een spreidbroekje), dan is dat gewone Tsjechische praktijk, dus volg het op. In de omgangstaal: „kyčle“. |
| Hmotnost při propuštění | gewicht bij ontslag | Meestal lager dan het geboortegewicht; een verlies van een paar procent in de eerste dagen is normaal en te verwachten. De pediatr weegt de baby bij het eerste bezoek en vergelijkt met dit getal, dus houd het verslag bij de hand. |
Regel één: op de verloskamers word je Marina. Na negen maanden „paní Kuznetsová“ aan elke balie valt het ty van de verloskundige als een knuffel van een vreemde. Het is een gewoonte van de afdeling, geen vergissing: de porodní asistentka is de enige in de Tsjechische geneeskunde die je op je meest onbeschermde moment ziet, en het vak besloot lang geleden dat formaliteit een vrouw niet helpt persen. Je mag terugpraten met ty of bij vy blijven; niemand vindt het erg, hoe je het ook doet. Je man wordt tatínek, jij wordt maminka, en de arts die aan het eind verschijnt, blijft „pane doktore“ met zijn volle vy.
Regel twee: papier spreekt voordat jij dat doet. De porodní přání die je in week 36 hebt geprint, de průkazka met elke uitslag, de bevestiging van je inschrijving: Tsjechisch personeel leest ze en handelt ernaar, en dat bespaart je onderhandelen in een tweede taal terwijl je weeën hebt. Houd de wensen kort en rustig, één pagina; een manifest van tien pagina's levert een beleefde glimlach op.
Regel drie: de afdeling is van jou en de baby is bij jou. Rooming-in is de norm, het wiegje staat dag en nacht naast je bed, en de dětská sestra leert je badderen, verschonen en aanleggen in plaats van het voor je te doen. Sinds 2026 vertrek je ook met een žádanka voor drie huisbezoeken door een porodní asistentka tijdens het šestinedělí, betaald door je verzekeraar. Vraag op de afdeling wie er komt en wanneer; is er niemand geregeld, kies dan een gecontracteerde verloskundige van de lijst van je verzekeraar, en vraag het de verzekeraar als je er geen kunt vinden ⓘ. Het is een verloskundige voor jou en de baby, geen kinderverpleegkundige die alleen voor de baby op huisbezoek komt, en drie bezoeken gaan snel voorbij, dus stel ook hier al je vragen. De bezoektijden zijn beperkt en het is rustig op de afdeling; de Tsjechische familie komt pas als je thuis bent, niet massaal naar het ziekenhuis. Neem je eigen nachthemd mee, slippers voor de douche en een telefoonoplader met een lange kabel; wat het ziekenhuis verstrekt, verschilt, dus kijk op de lijst van de porodnice ⓘ.
Regel vier: bedank op z'n Tsjechisch. Op de dag dat je vertrekt, zetten veel gezinnen een doos bonbons, een bonboniéra, op de balie van de verpleging. Het is geen omkoping en er hangt niets van af; het is hoe de stad afscheid neemt van de mensen die er om vier uur 's nachts waren. Dan draagt Dima het vajíčko naar de taxistandplaats aan de Podolské nábřeží, de rivier ligt precies waar hij drie dagen geleden lag, en al het andere is anders.
Recommended:
Bij de opname zegt de verloskundige: „Ahoj, já jsem Jana. Můžu ti tykat?“ Wat is er aan de hand?
🎁 Gratis tot 31 dec 2026
Audio is tot 31 dec 2026 voor iedereen inbegrepen.