ⓘ oznacza informację, która często się zmienia - cenę, termin, zasadę urzędu. Zanim zaczniesz na niej polegać, sprawdź ją w urzędzie.
Trzy tygodnie po porodzie, czwarta nad ranem, Nusle. Daniel je już od czterdziestu minut, Marina wpatruje się w sufit i liczy pod nosem, żeby nie syknąć z bólu, a w pokoju obok Dima czyta na czeskim forum wątek zatytułowany mniej więcej „dlaczego boli, skoro robimy wszystko dobrze”. W szpitalu położna dwa razy pokazała jej, jak przystawiać małego, i na pożegnanie rzuciła: „Kojit se učíte oba, ty i on.“ Uczycie się oboje, ty i on. Uczą się. Powoli, z przerwami na łzy.
Rano przy windzie łapie ich sąsiadka, pani Věra, siedemdziesięcioletnia emerytowana pielęgniarka, zagląda do kočárku, czyli wózka, i zadaje wielkie czeskie pytanie pierwszego roku: Není mu zima? Nie jest mu zimno? Za rogiem, w mateřském centru, doradczyni laktacyjna Lída przyjmuje mamy we wtorkowe przedpołudnia, bez zapisów i bez oceniania. Ta lekcja jest o jedzeniu, rzeczach i sklepach: jak rozmawiać o karmieniu, nie potykając się o plenky, co trafia na listę výbavičky i dlaczego połowa pochodzi z drugiej ręki, gdzie kończy się apteka, a zaczyna drogeria, i jak odpowiedzieć życzliwej starszej pani tak, żeby życzliwa została. Na koniec: skąd się wzięły słowa kojit, plenka i miminko - i dlaczego polskie „koić” nie jest tu przypadkiem.
Jeden czasownik tam, gdzie polski potrzebuje dwóch słów. I uwaga na fałszywego przyjaciela: polskie ucho słyszy „koić”, czyli uspokajać, a czeskie kojit znaczy karmić piersią (skąd to pokrewieństwo, wyjaśnia etymologia na końcu lekcji). Krmit pasuje do butelki i łyżeczki, przy piersi mówi się kojit. Pediatra i Lída zapytają „Kojíte?“, a dwie odpowiedzi wystarczą na większość sytuacji: plně kojím (karmię wyłącznie piersią) i částečně kojím, dokrm dáváme (pierś plus dokarmianie mlekiem modyfikowanym). Kojenec, dziecko w pierwszym roku życia, pochodzi od tego samego czasownika i mówi się tak nawet o dzieciach karmionych butelką.
Kojím plně, dokrm zatím nedáváme.
Karmię wyłącznie piersią, na razie nie dokarmiamy mlekiem modyfikowanym.
Czasownik położnych: matka přikládá (przystawia dziecko do piersi), dziecko se přisaje (przysysa się, łapie pierś). Najczęściej usłyszysz „Špatně se přisává“, czyli źle łapie pierś. Ból, który trwa dłużej niż pierwsze sekundy karmienia, niemal zawsze oznacza płytkie uchwycenie, a nie to, że „każda tak ma”, i jest powodem, żeby pójść do doradczyni laktacyjnej, a nie zaciskać zęby.
Zkuste ho přiložit z druhé strany, ať se pořádně přisaje.
Spróbuj przystawić go z drugiej strony, żeby porządnie złapał pierś.
To nie lekarka, tylko przeszkolona specjalistka, często sama mama, czasem położna. Porodnice ma własną, bezpłatną, a od 2026 roku z przystawianiem pomagają też trzy opłacane przez ubezpieczyciela wizyty domowe porodní asistentky (położnej) w šestinedělí, czyli połogu ⓘ; prywatna wizyta domowa kosztuje w 2026 roku zwykle 1 200-2 000 Kč ⓘ, a mateřská centra często prowadzą tanie dyżury bez zapisów. Niektórzy ubezpieczyciele zdrowotni zwracają część kosztów w ramach programów bonusowych ⓘ. Decyzję o mleku modyfikowanym zostawi pediatrze, i tak powinno być.
Laktační poradkyně přijde v pátek a podívá se, jak se malý přisává.
Doradczyni laktacyjna przyjdzie w piątek i zobaczy, jak mały łapie pierś.
Ręczny kupisz w drogerii albo w aptece; elektryczny, szpitalny, wypożycza się w lékárně na tygodnie, w 2026 roku za mniej więcej 30-60 Kč dziennie plus kaucja ⓘ. Czasownik to odsávat (odciągać), odciągnięte mleko to odsáté mléko, a odciąganie ręczne to odstříkat.
Elektrickou odsávačku si můžete půjčit v lékárně, nemusíte ji kupovat.
Elektryczny laktator możesz wypożyczyć w aptece, nie musisz go kupować.
Czesi mówią umělé mléko (dosłownie „sztuczne mleko”) albo kojenecké mléko, albo po prostu nazwą marki: sunar, tak jak Polacy mówią „pampersy” na każde pieluchy. Puszki mają etapy: počáteční mléko (1) od urodzenia, pokračovací (2) od szóstego miesiąca. Puszka kosztuje w 2026 roku około 250-400 Kč ⓘ. Dokarmianie to dokrm i przepisuje je pediatra, nie forum.
Pan doktor řekl, že kdyby málo přibíral, dáme mu dokrm umělým mlékem.
Pan doktor powiedział, że jeśli będzie za mało przybierał, dokarmimy go mlekiem modyfikowanym.
Czeski rozdziela to, co łatwo wrzucić do jednego worka: odříhnout si (w języku dziecięcym krknout si) to odbicie powietrza po karmieniu, a ublinknout, ublinkávat to ulewanie mleka - powód, dla którego na ramieniu nosisz pieluszkę tetrową. Kiedy pani Věra pyta „Už si odříhl?“, chodzi jej o powietrze.
Po jídle ho držte svisle, dokud si neodříhne.
Po jedzeniu trzymaj go pionowo, aż mu się odbije.
Zdrobnienie od výbava (wyposażenie, wyprawa): wszystko od body po wózek, czyli dokładnie polska wyprawka. Czesi zwykle kompletują ją przed porodem bez większych przesądów. Po forach krążą długie listy „seznam výbavičky“; śmiało skróć je o połowę, noworodek potrzebuje w pierwszym miesiącu mniej, niż sugerują listy.
Výbavičku máme skoro celou po sestřenici, nové jsou jen plenky a matrace.
Wyprawkę mamy prawie całą po kuzynce, nowe są tylko pieluchy i materac.
Słowo kiedyś oznaczało kawałek tkaniny i jego krewni w niektórych językach słowiańskich nadal to znaczą, ale po czesku plenky to pieluchy, jednorázové (jednorazowe) albo látkové (wielorazowe, materiałowe). Cienka muślinowa pieluszka na ramię to tetra plena, jak nasza pieluszka tetrowa, a ocieplany rożek na wyjście ze szpitala to zavinovačka. Poproś w dm o „plenky”, a zaprowadzą cię do regału z Pampersami i marką własną sklepu.
V drogerii mají plenky z vlastní řady o dost levněji než značkové.
W drogerii mają pieluchy marki własnej sporo taniej niż markowe.
W sklepie rozróżnisz trzy rodzaje: hluboký kočárek (wózek głęboki z gondolą, pierwsze pół roku), sporťák (spacerówka) i kombinovaný kočárek, sprzedawany jako 2v1 albo 3v1 z fotelikiem vajíčko (dosłownie „jajeczko”). Lekka składana spacerówka, nasza „parasolka”, to golfky. Nowy wózek wielofunkcyjny kosztuje w 2026 roku 10 000-30 000 Kč ⓘ, z drugiej ręki mniej więcej połowę. Przed zakupem zmierz drzwi windy w swoim paneláku.
Hluboký kočárek budeme potřebovat jen do půl roku, pak přejdeme na sporťák.
Głęboki wózek będzie nam potrzebny tylko do pół roku, potem przesiądziemy się na spacerówkę.
Nosítko to miękkie nosidło ergonomiczne na klamry; šátek to tkana chusta, którą się wiąże. W mieście schodów, kocich łbów i tramwajów to nie moda, tylko narzędzie przetrwania. W mateřských centrech często dyżuruje poradkyně nošení (doradczyni noszenia), która dopasuje nosidło do ciebie i dziecka, a niektóre wypożyczają chusty do wypróbowania ⓘ.
Do tramvaje beru radši nosítko než kočárek.
Do tramwaju wolę brać nosidło niż wózek.
Dla Polaka akurat nic obcego: drogerie to dm, Rossmann albo Teta, z pieluchami, chusteczkami nawilżanymi (vlhčené ubrousky), wodą dla niemowląt (kojenecká voda), słoiczkami i mlekiem modyfikowanym. To nie apteka: leki, krople, termometr i wypożyczenie laktatora są w lékárně. Wiele rzeczy sprzedaje się tu i tu, ale ta sama paczka chusteczek w aptece zwykle kosztuje więcej.
Vlhčené ubrousky a kojeneckou vodu koupíme v drogerii, v lékárně jsou dražší.
Chusteczki nawilżane i wodę dla niemowląt kupimy w drogerii, w aptece są droższe.
Dosłownie jak po polsku: z drugiej ręki. Kupowanie używanych rzeczy dla dziecka nie niesie tu żadnego piętna: Vinted, Sbazar, działy bazar na forach dla rodziców i burza dětského oblečení, sezonowa giełda ubranek w mateřském centru. I uwaga: czeska burza to giełda, a nie żadna nawałnica. Nowe kupuj to, co dotyczy bezpieczeństwa: fotelik samochodowy (nie wiesz, czy brał udział w wypadku) i materac.
Kočárek jsme koupili z druhé ruky za poloviční cenu a vypadá jako nový.
Wózek kupiliśmy z drugiej ręki za pół ceny i wygląda jak nowy.
Dyżur laktacyjny bez zapisów w mateřském centru w Nuslach: herna, czyli sala zabaw pełna plastikowych zabawek, a w kącie fotel i poduszki. Potem wejście do paneláku Mariny.
Lída
Ahoj, Marino, pojď dál a sedni si, kde je ti pohodlně. Daniel spinká? Tak ho zatím nebudíme.
Cześć, Marino, wejdź i usiądź, gdzie ci wygodnie. Daniel śpi? To na razie go nie budzimy.
W mateřském centru mamy i prowadzące zwykle mówią sobie na ty od pierwszej minuty; to zwyczaj miejsca, nie poufałość. Spinkat to czułe, dziecięce słowo na spanie, coś jak nasze „spać lulu”.
Marina
Ahoj, Lído. Kojím tři týdny a pořád to bolí, hlavně vlevo. Myslela jsem, že to přejde.
Cześć, Lído. Karmię od trzech tygodni i dalej boli, zwłaszcza z lewej. Myślałam, że przejdzie.
Wołacz działa jak w polskim: Lída - Lído, Marina - Marino. „Bolí to“ to czeskie bezosobowe „boli”; z konkretną częścią ciała: „bolí mě bradavka“ (boli mnie brodawka).
Lída
Že to bolí, není normální, i když ti to každý řekne. Až se vzbudí, ukaž mi, jak ho přikládáš.
Ból nie jest normalny, nawet jeśli wszyscy ci tak mówią. Jak się obudzi, pokaż mi, jak go przystawiasz.
Dobra doradczyni najpierw obserwuje całe karmienie, a dopiero potem coś mówi. Przyjdź z dzieckiem, które niedługo zgłodnieje, i w ubraniu, które łatwo rozpiąć.
Marina
Už se budí. Takhle ho držím, ale on chytne jen špičku.
Już się budzi. Trzymam go tak, ale on łapie tylko końcówkę.
Do opisania problemu nie potrzeba słownictwa medycznego: „chytne jen špičku“, łapie tylko końcówkę, to dokładnie to, co doradczyni musi usłyszeć.
Lída
Vidíš, pusinku má jako na brčko. Počkej, až ji otevře doširoka, a pak přitáhni jeho k sobě, ne prso k němu.
Widzisz, buzię ma ściągniętą jak do słomki. Poczekaj, aż otworzy ją szeroko, i wtedy przyciągnij jego do siebie, a nie pierś do niego.
Sedno większości rad o przystawianiu w jednym zdaniu: najpierw szeroko otwarta buzia, potem dziecko do piersi. Brčko to słomka do picia; pusinka to czułe słowo na buzię dziecka.
Marina
Jé, teď to skoro necítím. Ale ještě jedna věc: pan doktor Sedláček říkal, že málo přibírá.
Och, teraz prawie nic nie czuję. Ale jeszcze jedno: pan doktor Sedláček mówił, że mało przybiera.
Přibírat to przybierać na wadze, prawie jak po polsku; przeciwieństwo to hubnout (chudnąć). „Ještě jedna věc“ to grzeczny sposób, żeby otworzyć drugi temat, zanim wizyta się skończy.
Lída
Kolik vážil při propuštění a kolik teď?
Ile ważył przy wypisie, a ile teraz?
Wagę przy wypisie znajdziesz w propouštěcí zprávě (karcie wypisowej), a pediatra wpisuje każde ważenie do dokumentacji dziecka. Na każdą konsultację przynoś obie liczby.
Marina
Při propuštění tři dvě stě, včera tři tři sta padesát. Nemám mu radši začít dávat sunar?
Przy wypisie trzy dwieście, wczoraj trzy trzysta pięćdziesiąt. Może lepiej zacznę mu dawać mleko modyfikowane?
Czesi też podają wagę dwiema gołymi liczbami: tři dvě stě, trzy dwieście, a kilogramy i gramy są domyślne; w lekcji 08 pojawiła się wersja z dekagramami, tři kila čtyřicet. „Nemám radši…?“ to naturalny sposób proszenia o radę: czy nie powinnam raczej…?
Lída
Dokrm ať určí pan doktor, ne já a ne internet. Do té doby koj častěji, klidně po dvou hodinách, a v lékárně si půjč elektrickou odsávačku.
O dokarmianiu niech zdecyduje pan doktor, nie ja i nie internet. Do tego czasu karm częściej, spokojnie co dwie godziny, i wypożycz w aptece elektryczny laktator.
Tu przebiega granica między doradczynią a lekarzem i dobra doradczyni jej pilnuje. Koj to tryb rozkazujący od kojit, půjč si od půjčit si (pożyczyć albo wypożyczyć sobie). Odciąganie po karmieniu to częsty sposób na zwiększenie laktacji, a przy okazji daje mleko na dokarmianie, jeśli pediatra je zaleci.
Pani Věra
Dobrý den, Marinko! Ukažte mi ho. Není mu zima? Vždyť nemá čepičku!
Dzień dobry, Marinko! Proszę mi go pokazać. Nie jest mu zimno? Przecież nie ma czapeczki!
Věra mówi do Mariny per vy (vyká), ale zwraca się do niej zdrobniale Marinko: czuła czeszczyzna starszego pokolenia. Není mu zima ma celownik, jak polskie „nie jest mu zimno”, tylko Czech używa rzeczownika zima, dosłownie „czy nie jest mu zima”.
Marina
Dobrý den, paní Věro. Je mu dobře, sáhla jsem mu za krk a je teplý.
Dzień dobry, pani Věro. Wszystko dobrze, dotknęłam jego karku i jest ciepły.
Paní Věra, w wołaczu paní Věro. Sprawdzanie karku (za krk), a nie rączek, to standardowy czeski test, a wspomnienie o nim pokazuje sąsiadce, że znasz zasadę, co uprzejmie kończy dyskusję.
Pani Věra
Za krk, to je pravda, to jsme na dětském říkaly taky. Ale čepičku mu příště nasaďte, ano?
Kark, to prawda, na dziecięcym też tak mówiłyśmy. Ale następnym razem proszę mu założyć czapeczkę, dobrze?
Na dětském to skrót od na dětském oddělení, na oddziale dziecięcym. Věra przyznaje rację, ale przy czapeczce zostaje: to czeski remis, a przyjaźń przetrwa.
Zacznijmy od pułapki. Czeska plena była na początku kawałkiem tkaniny: Machek i Rejzek wyprowadzają ją z prasłowiańskiego słowa oznaczającego cienką skórę albo cienkie płótno, sięgającego indoeuropejskiego rdzenia *pel- (skóra), z którym łączy się też łacińskie pellis. Języki wschodniosłowiańskie zatrzymały tkaninę i ich forma tego słowa wciąż oznacza pieluszkę do owijania; czeszczyzna poszła za życiem domowym, więc plena stała się plenką, plenka stała się jednorazowa i dziś to słowo sprzedaje pieluchy w dm. Dawna tkanina przetrwała pod inną nazwą: tetra plena. A polskie ucho od razu usłyszy tu „pieluchę”; ta ma jednak w słownikach własny prasłowiański rodowód (*peljucha), więc podobieństwo traktuj jako ściągawkę do zapamiętania, a nie dowód pokrewieństwa.
Teraz coś łagodniejszego. Kojit sięga prasłowiańskiego *kojiti, uspokajać, koić. Ten sam rdzeń siedzi w czeskim pokoj (spokój, a także pokój jako pomieszczenie, zupełnie jak w polskim „pokój”), polskie koić do dziś znaczy uspokajać, a dalekim indoeuropejskim krewnym jest łacińskie quies, spokój. Czeski czasownik na karmienie piersią mówi więc dosłownie „koić”, co zrozumie każdy, kto o 3 w nocy chodził z dzieckiem po korytarzu. Od niego pochodzi kojenec, ten karmiony piersią, medyczne określenie dziecka w pierwszym roku życia.
Miminko to zdrobnienie od mimino, w mowie ściśnięte do mimčo. Słowniki nie podają mu pewnego rodowodu i nie będziemy go wymyślać. Jego książkowy synonim jest za to przejrzysty: nemluvně, z ne + mluvit, ten, kto nie mówi - zbudowany dokładnie jak polskie niemowlę i łacińskie infans (niemówiący), od którego pochodzi angielskie infant. I bonus: kočárek to mały kočár, powóz, a powóz wziął nazwę od węgierskiej wsi Kocs, słynącej z powozów od XV wieku; stamtąd pochodzi angielskie coach, niemieckie Kutsche i polski kocz.
Zasada pierwsza: twoje dziecko jest trochę dobrem publicznym. W tramwaju, przy kasie w Billi, a przede wszystkim pod drzwiami bloku obcy ludzie będą mieli zdanie. Pytanie numer jeden to Není mu zima?, potem Má hlad? (Czy jest głodny?) i wieczne To je ale chlapák!, ale z niego chłop na schwał. To nie kontrola, tylko czułość pokolenia wychowanego na państwowych żłobkach i pielęgniarkach w białych czepkach. Odpowiadaj krótko, z uśmiechem i faktem (sáhla jsem mu za krk), a pani Věra stanie się twoją najlepszą sojuszniczką: odbierze paczkę, popilnuje dziecka przez pół godziny i będzie wiedzieć, który pediatra w Nuslach jeszcze przyjmuje nowych pacjentów.
Zasada druga: świeże powietrze jest święte. Po czesku to čerstvý vzduch - i tak, čerstvý znaczy tu świeży, a nie czerstwy jak wczorajszy chleb. Czeskie niemowlęta śpią w wózku na balkonie niemal w każdą pogodę poza siarczystym mrozem, a codzienny spacer, vyvětrat miminko, czyli „przewietrzyć dziecko”, omawia się z całą powagą. W praskiej komunikacji miejskiej dorosły z dzieckiem w wózku jeździ w 2026 roku za darmo ⓘ; wsiadaj drzwiami z symbolem wózka i nie przejmuj się stopniami, ktoś bez słowa chwyci przednie koła.
Zasada trzecia: kupowanie wszystkiego nowego zdradza nowicjusza. Výbavičky wędrują od siostry do przyjaciółki, dziecięce ubranka krążą przez Vinted i sezonowe burzy w mateřském centru, a wózka z przeszłością nikt nie ocenia. Zaoszczędzone pieniądze wydaj na dobry fotelik samochodowy i w razie potrzeby na doradczynię laktacyjną.
Zasada czwarta: karmienie piersią w miejscu publicznym, na ławce na Wyszehradzie czy w kawiarni, ściąga mniej spojrzeń, niż się obawiasz. A mateřské centrum to ani żłobek, ani przychodnia, tylko salon dla dorosłych, którzy siedzą w domu z małymi dziećmi: sala zabaw, kawa, kursy, porady i ludzie, którzy pozwolą ci mówić powolnym czeskim. Dla wielu mam z zagranicy to miejsce, gdzie zaczynają się ich pierwsze czeskie przyjaźnie.
Recommended:
Lída mówi: „Počkej, až otevře pusinku doširoka, a pak přitáhni jeho k sobě, ne prso k němu.“ Co Marina ma zrobić?
🎁 Za darmo do 31 gru 2026
Audio jest dostępne dla wszystkich do 31 gru 2026.