W pracy i w szkole: przełączanie rejestrów

Rejestr rozmowy kwalifikacyjnej / oficjalnego spotkania - tryb przypuszczający „mohl bych“ sygnalizuje uprzejmość i dystans

Rejestr przerwy na kawę - bezpośredni tryb oznajmujący „můžu“ zamiast przypuszczającego. Między kolegami całkowicie uprzejme. Obie formy należą do czeszczyzny standardowej: różnica dotyczy rejestru, nie odmiany języka.

Rejestr oficjalnego maila - „Vám“ (wielką literą = forma grzecznościowa), „zasílám“ (urzędowy czasownik „przesyłać”)

Wiadomość do kolegi na Slacku/Teamsie - „posílám“ (neutralny czasownik), „tady to máš“ (proszę, masz; na ty). Obie formy należą do czeszczyzny standardowej: różnica dotyczy rejestru, nie odmiany języka.

Rejestr posiedzenia zarządu - pełny zaimek wskazujący „tímto“, oficjalny rzeczownik „návrhem“

Rozmowa na korytarzu - „jo“ (no, tak), „dobrý“ (końcówka rodzaju nijakiego z obecná). Tak Czesi naprawdę się ze sobą zgadzają

Rejestr prezentacji - oficjalne „můžete“ (forma na vy), standardowy szyk zdania

Tłumaczenie koledze przy biurku - „koukni“ (patrz, potoczne), luźna konstrukcja zaczynająca się od wskazania na wykres. Obie formy należą do czeszczyzny standardowej: różnica dotyczy rejestru, nie odmiany języka.

Neutralno-oficjalne - bezpieczne w każdej sytuacji zawodowej. „Tomu“ (celownik: „nie rozumiem tego”) to neutralna pełna forma

„Nechápu“ jest bardziej ekspresyjne - sugeruje prawdziwe zagubienie, a nawet lekką frustrację. Częste między kolegami. Obie formy należą do czeszczyzny standardowej: różnica dotyczy rejestru, nie odmiany języka.

Pełna oficjalna prośba - tryb przypuszczający + vykání + „prosím“. Wobec przełożonych, klientów i obcych

Bezpośrednie tykání - pominięcie „mi“ czyni prośbę jeszcze luźniejszą. Im krótsza prośba, tym bliższa relacja. Obie formy należą do czeszczyzny standardowej: różnica dotyczy rejestru, nie odmiany języka.

Język oceny okresowej - bezosobowe „je třeba“ unika bezpośredniego obwiniania, „tuto oblast“ jest urzędowo precyzyjne

Przyjacielska informacja zwrotna - „měl bys“ (powinieneś, na ty) albo jeszcze łagodniejsze bezosobowe „to by chtělo“ (dosł. „to by chciało” = przydałoby się). Obie formy należą do czeszczyzny standardowej: różnica dotyczy rejestru, nie odmiany języka.

Oficjalne otwarcie maila - tryb przypuszczający „rád bych“ + grzecznościowe „Vás“ + czasownik łacińskiego pochodzenia. Typowy biznesowy czeski

Luźna informacja dla kolegi - „jen abys věděl“ (żebyś wiedział) albo ultraluźne „hele, jen tak“ (słuchaj, tak tylko mówię).

Oficjalne polecenie nauczyciela - tryb rozkazujący w formie vy, pełny liczebnik, oficjalne „straně“

Ten sam nauczyciel na luzie - „tak“ (no to, dobra) to uniwersalny czeski wypełniacz w klasie. „Si to“ zamiast „si učebnice“ brzmi swobodniej. Obie formy należą do czeszczyzny standardowej: różnica dotyczy rejestru, nie odmiany języka.

Prezentacja studenta - wymuszona spisovná dla oceny. „Zabýval jsem se otázkou“ to klasyczne akademickie otwarcie

Ten sam student do kolegi na korytarzu - „dělal jsem to“ (robiłem to), „vo tom“ (o tym, protetyczne v-). Różnica jak dzień i noc

Podstawowa zasada czeskiej edukacji - egzaminy pisemne pisze się w spisovná. Formy obecná kończą się czerwonym długopisem

Na egzaminie pisemnym opcji obecná nie ma. To dziedzina, w której spisovná jest wymagana bez wyjątków

„Domácí úkol“ to forma pełna - używają jej nauczyciele, zadając pracę, i dzienniki szkolne

Uczniowie mówią po prostu „úkol“ - „domácí“ jest oczywiste. Potoczność robi tu pominięcie oczywistego słowa, a nie jakieś specjalne słowo slangowe. Obie formy należą do czeszczyzny standardowej: różnica dotyczy rejestru, nie odmiany języka.

Otwarcie obrony - spisovná w najbardziej oficjalnym wydaniu. „Vážená komise“ (Szanowna Komisjo), pełny, oficjalny tryb rozkazujący „dovolte“

Po obronie, wśród znajomych: „jdem“ (idziemy, z uciętym -e), „na pivo“ (na piwo). Ten sam student, dwa rejestry, jeden dzień