ⓘ oznacza informację, która często się zmienia - cenę, termin, zasadę urzędu. Zanim zaczniesz na niej polegać, sprawdź ją w urzędzie.
Niedziela w maju, 3:40 nad ranem w Nuslach, trzy dni przed terminem. Marina siedzi na brzegu wanny z telefonem w ręku i mierzy czas: czterdzieści sekund, jakby ktoś zaciskał jej pas wokół brzucha, potem nic, potem znowu. Dima stoi w drzwiach łazienki, już ubrany, z torbą, która od 36. tygodnia czeka przy drzwiach. „Po kolika minutách?“ pyta po czesku, bo umówili się, że będą ćwiczyć. „Po pěti,“ odpowiada Marina. „Asi od tří.“ Na tym jednym zdaniu obraca się cała noc. Dziesięć minut później jadą taksówką wzdłuż Wełtawy, pod skałą Wyszehradu, do Podolí.
Nikt ci nie mówi, że sam poród to też egzamin językowy, tyle że egzaminator jest życzliwy. Przy przyjęciu, na příjem, zapytają cię, kiedy zaczęły się skurcze i czy odtekla voda; na sali porodowej (porodní sál) polecenia padają krótko i szybko, na ty; a po wszystkim, na oddziale šestinedělí, pielęgniarka zabierze twojego syna na kroplę krwi z pięty i wręczy ci wypis pełen skrótów. Ta lekcja daje ci słowa na każdy etap tej nocy i trzech kolejnych dni: co powiedzieć przez telefon i w drzwiach, co ma na myśli położna, co zmienia císař i jak przeczytać wypis, zanim wyjdziesz z fotelikiem samochodowym. To nie są porady medyczne; to czeski, który chcesz mieć na końcu języka, kiedy będzie potrzebny.
Słowo, którego używają wszyscy, od położnych po babcie. Liczy się częstotliwość, którą podaje się przez po z miejscownikiem: po pěti minutách, po třech minutách (polskie „co pięć minut”). Przy pierwszym dziecku częsta zasada brzmi: wyjeżdżaj, gdy skurcze przychodzą co pięć minut mniej więcej od godziny; wcześniej, jeśli mieszkasz daleko albo to nie jest twój pierwszy poród.
Mám kontrakce po pěti minutách, pravidelně asi hodinu.
Mam skurcze co pięć minut, regularnie, mniej więcej od godziny.
W mowie to po prostu voda, w liczbie pojedynczej: „odtekla mi voda“ albo „praskla mi voda“, choć po polsku powiesz „odeszły mi wody”. Jeśli wody odejdą bez skurczów, i tak jedziesz do szpitala, zwykle w ciągu kilku godzin; jeśli płyn jest zielony albo brązowy, natychmiast. Zanotuj godzinę i kolor, bo dokładnie o to zapyta położna.
Odtekla mi voda asi před hodinou, je čirá.
Wody odeszły mi mniej więcej godzinę temu; płyn jest przejrzysty.
Pierwsze drzwi, w dzień i w nocy: oddajesz książeczkę ciąży (průkazka), paszport i kartę ubezpieczenia, ktoś cię bada i podłącza do monitora, a dopiero potem trafiasz do sali. Brzmi jak polskie „przyjęcie” i tu właśnie to znaczy, ale w innych sytuacjach czeskie příjem to dochód, o który później zapyta Úřad práce.
Na příjmu po vás budou chtít průkazku, pas a kartičku pojištěnce.
Na przyjęciu będą chcieli twoją książeczkę ciąży, paszport i kartę ubezpieczenia.
W Pradze rzadko jest to jedna duża sala: sál to korytarz, przy którym są porodní boxy, jednoosobowe pokoje z łóżkiem, piłką do porodu i czasem wanną, gdzie partner zostaje z tobą. „Jít na sál“ może też znaczyć pójście na salę operacyjną; decyduje kontekst.
Z příjmu vás pošlou na porodní sál, do boxu číslo tři.
Z przyjęcia wyślą cię na blok porodowy, do sali numer trzy.
Po polsku to KTG, a Czesi czytają litery po swojemu: tsé-té-gé. Dwa pasy na brzuchu przez 20-30 minut przy przyjęciu, potem co jakiś czas: jeden liczy tętno dziecka, drugi skurcze. Piszczenie to zwykle zsunięty czujnik, a nie alarm.
Lehněte si, dáme vás na chvilku na monitor.
Połóż się, podłączymy cię na chwilę do KTG.
Dostępne w każdym praskim szpitalu położniczym i w 2026 roku pokrywane z publicznego ubezpieczenia ⓘ. Zakłada je anestezjolog, który obsługuje całe piętro, więc proś o nie odpowiednio wcześnie i wpisz je do swojego porodního přání. Czesi mówią analgezie, bo przez cały czas jesteś przytomna.
Chtěla bych epidurál, dokud to ještě jde.
Chciałabym dostać znieczulenie zewnątrzoponowe, póki jeszcze jest czas.
W fazie parcia polecenia padają na ty: „Zatlač! Ještě!“ Równie ważne jest polecenie odwrotne, „Netlač, jen dýchej“, gdy położna chce, żeby główka rodziła się powoli. Poza salą porodową tlačit to zwykłe pchać (tlačit kočárek, pchać wózek), a także uciskać, uwierać („tlačí mě bota“, uwiera mnie but).
S další kontrakcí zatlač a bradu dej na hrudník.
Przy następnym skurczu przyj i przyciągnij brodę do klatki piersiowej.
Oficjalnie epiziotomie; wszyscy mówią nástřih, od stříhat, ciąć nożyczkami, tak jak polskie „nacięcie”. Praskie szpitale nie robią go już rutynowo, tylko w razie potrzeby; jeśli zależy ci na tym, żeby go uniknąć, wpisz to do porodního přání.
Nepřeji si nástřih, pokud nebude opravdu nutný.
Nie chcę nacięcia, chyba że będzie naprawdę konieczne.
W mowie po prostu císař, „cesarz”, tak jak polska „cesarka”: „skončilo to císařem“. Planowe to plánovaný, nagłe to akutní. Po cesarce (císař) pobyt trwa zwykle cztery-pięć dni zamiast trzech, a to, czy partner może wejść na salę operacyjną, zależy od szpitala i sytuacji ⓘ.
Nakonec to skončilo akutním císařem, ale oba jsou v pořádku.
W końcu było nagłe cesarskie cięcie, ale oboje mają się dobrze.
Dosłownie „sześć tygodni”: to zarówno okres, który po polsku nazywasz połogiem, jak i oddział, na który przechodzisz z dzieckiem (oddělení šestinedělí albo po prostu šestinedělí). Kobieta w połogu to šestinedělka, czyli polska położnica. Wizyta kontrolna u twojej ginekolożki przypada na koniec tych sześciu tygodni.
Ze sálu vás převezeme na šestinedělí, malý bude na pokoji s vámi.
Z bloku porodowego przeniesiemy cię na oddział położniczy; maluch będzie z tobą w sali.
Między 48. a 72. godziną po porodzie kilka kropel krwi z pięty trafia na bibułę i jest badanych pod kątem rzadkich chorób wrodzonych. Z reguły nikt nie dzwoni, jeśli wszystko jest w porządku ⓘ: cisza to dobra wiadomość.
Sestřička si malého odnese na odběr z patičky, za chvilku je zpátky.
Pielęgniarka weźmie małego na badanie z pięty, zaraz wróci.
Fotelik dla niemowlęcia nazywa się vajíčko, „jajeczko”, od swojego kształtu. Jeśli wracacie do domu autem albo taksówką, weź go ze sobą i przećwicz zapinanie przed porodem, a nie na parkingu w Podolí z trzydniowym dzieckiem na rękach.
Až vás budou propouštět, přineste vajíčko na pokoj.
Kiedy będą cię wypisywać, przynieś fotelik na górę do sali.
Tuż po wpół do piątej nad ranem, ÚPMD Podolí. Najpierw przyjęcie, potem sala porodowa z piłką, wanną i oknem na ciemną rzekę. Marina ma skurcze co pięć minut od trzeciej; Dima niesie torbę i teczkę z dokumentami. Jana, która w 36. tygodniu robiła z nimi rejestrację, ma dziś nocny dyżur jako położna.
Jana (położna)
Ahoj, já jsem Jana, známe se z poradny a dneska v noci mám u vás službu. Můžu ti tykat? Jak ti mám říkat?
Cześć, jestem Jana, znamy się z poradni, a dziś w nocy mam u was dyżur. Mogę ci mówić na ty? Jak mam się do ciebie zwracać?
Wiele czeskich położnych na bloku porodowym przechodzi na ty i na imiona; to ma być bliskość, a nie protekcjonalność, a niektóre najpierw pytają, tak jak Jana. Przy rejestracji w 36. tygodniu Jana mówiła jeszcze paní Kuznetsová i vy (czeskie vy odpowiada tu polskiemu „pani”); zmiana następuje dopiero tutaj. Wszyscy inni fachowcy w tym kursie zostają przy vy.
Marina
Dobrý… Ano, jasně. Marina. Kontrakce mám po pěti minutách, asi od tří.
Dobry… Tak, jasne. Marina. Skurcze mam co pięć minut, mniej więcej od trzeciej.
Podaj dwie informacje, których potrzebuje położna, jednym tchem: odstęp (po pěti minutách) i początek (od tří, od trzeciej). Jeśli odeszły ci wody, dodaj godzinę i kolor.
Jana (położna)
Dobře, Marino. Dej mi průkazku, lehni si a dáme tě na monitor. Pak se podívám, kolik máš otevřeno.
Dobrze, Marino. Daj mi książeczkę ciąży, połóż się, podłączymy cię do KTG. Potem sprawdzę, jakie masz rozwarcie.
„Kolik máš otevřeno“ to rozwarcie, liczone w centymetrach. Průkazka przechodzi teraz w ręce szpitala; twoje czeskie wyniki z ostatnich dziewięciu miesięcy zastępują długi wywiad przy przyjęciu.
Dima
Dobrý den, já jsem manžel. Můžu tu s ní zůstat?
Dzień dobry, jestem jej mężem. Mogę tu z nią zostać?
Dima zostaje przy vy, co zawsze jest bezpieczne. „Já jsem manžel“ to krótki sposób, żeby przedstawić się na oddziale; „já jsem její manžel“ jest równie poprawne.
Jana (położna)
Jasně, tatínku, tady máš židli. Jen při vyšetření na chvilku počkej za dveřmi.
Jasne, tatusiu, tu masz krzesło. Tylko na czas badania poczekaj chwilę za drzwiami.
Ojcowie na oddziale to „tatínku“ (wołacz), matki to „maminko“: na tych dwóch słowach działa cały oddział. Partner przy porodzie to w Pradze normalna rzecz; niektóre szpitale pobierają opłatę za osobę towarzyszącą ⓘ.
Marina
Jano, chtěla bych epidurál. Půjde to?
Jano, chciałabym znieczulenie zewnątrzoponowe. Da się?
„Chtěla bych“ (chciałabym) jest uprzejme zarówno na ty, jak i na vy, a „Půjde to?“ pozwala w ogóle nie wybierać formy. Wołacz Jano to dokładnie to, co powiedziałby Czech, i to samo co polskie „Jano”.
Jana (położna)
Máš otevřeno na čtyři centimetry, to je akorát. Jenže pan anesteziolog je teď u akutního císaře, takže to bude tak půl hodiny. Zatím ti napustím vanu, jo?
Masz rozwarcie na cztery centymetry, w sam raz. Tylko że pan anestezjolog jest teraz przy nagłym cesarskim cięciu, więc to potrwa jakieś pół godziny. Na razie napuszczę ci wody do wanny, dobrze?
Uczciwa komplikacja: jeden anestezjolog, kilka sal. „Akorát“ znaczy „w sam raz”, jak potoczne polskie „akurat” (buty są akurat), a nie „akurat wtedy”. Ciepła kąpiel i piłka to to, co czeskie położne proponują na czas czekania, i naprawdę pomagają.
Dima
A co můžu dělat já?
A co ja mogę robić?
Najlepsze pytanie, jakie może zadać partner. Akcent pada na „já“ na końcu i tak czeszczyzna zaznacza „ja ze swojej strony”.
Jana (położna)
Masíruj jí kříž, připomínej jí, ať dýchá, a mezi kontrakcemi jí dávej pít.
Masuj jej krzyż, przypominaj, żeby oddychała, i między skurczami dawaj jej pić.
„Kříž“ to tu dolna część pleców, a nie krzyż jako symbol, dokładnie jak w polskim „boli mnie w krzyżu”. Partner dostaje na czeskiej sali porodowej prawdziwe zadania, a butelka wody, którą trzyma Dima, to właśnie to, czego trzeba.
Marina
Jano, epidurál už skoro nepomáhá. Já už nemůžu.
Jano, znieczulenie już prawie nie działa. Ja już nie mogę.
Każda praska położna słyszała to zdanie tysiące razy, w każdym języku. Wolno je powiedzieć, a czeski nadaje się do tego doskonale. Znieczulenie rzeczywiście przyszło po obiecanym pół godzinie; w fazie parcia wiele kobiet czuje, że słabnie, i „už skoro nepomáhá“ (już prawie nie pomaga) to sposób, żeby to powiedzieć.
Jana (położna)
Můžeš, už je vidět hlavička. S další kontrakcí zatlač, bradu na hrudník. Tak, a teď netlač, jen dýchej.
Możesz, już widać główkę. Przy następnym skurczu przyj, broda do klatki. Tak, a teraz nie przyj, tylko oddychaj.
Przyj, potem przestań przeć: drugie polecenie jest równie ważne jak pierwsze, żeby główka urodziła się powoli. Naucz się „netlač“ przed tym dniem.
Dima
Marino, je tady! Je tak malinkatý…
Marino, jest! Jaki on malutki…
Malý, malinký, malinkatý: czeski piętrzy zdrobnienia tak samo, jak ty w tej chwili, i tak samo jak polskie „mały, malutki, maluteńki”. Wołacz Marino jest tu, jak zawsze, na swoim miejscu.
Jana (położna)
Gratuluju, maminko. Dáme ho hned na tebe, kůže na kůži. Tatínek pak může přestřihnout pupeční šňůru, jestli bude chtít.
Gratulacje, mamusiu. Położymy go od razu na tobie, skóra do skóry. Tatuś może potem przeciąć pępowinę, jeśli zechce.
Kontakt skóra do skóry od razu to w Pradze standard; ważenie i mierzenie mogą poczekać. Mama z dzieckiem zostają zwykle na bloku porodowym około dwóch godzin na obserwacji, zanim przejdą na šestinedělí, i w tym czasie dziecko dostaje witaminę K i ocenę w skali Apgar.
Wypis noworodka ze szpitala (propouštěcí zpráva novorozence)
Wychodzisz z dwoma wypisami: jednym o tobie, dla twojej ginekolożki, i jednym o dziecku, dla pediatry, którego podałaś przy wypisie. Wypis dziecka to jedna-dwie wydrukowane strony z oddziału neonatologii; układ i dokładne nazwy rubryk różnią się między Podolí, Apolinářem i Motolem, więc traktuj poniższe nazwy jako typowe ⓘ. Przeczytaj go jeszcze na oddziale, nie w domu: pytanie zadane przed taksówką nic nie kosztuje.
| Datum a čas narození | data i godzina urodzenia | Godzina co do minuty, w formacie 24-godzinnym. Musi się zgadzać z tym, co matrika wpisze do aktu urodzenia (rodný list); jeśli szpital się pomylił, to tutaj to wyłapiesz. |
| Porodní hmotnost / porodní délka | masa urodzeniowa / długość urodzeniowa | Gramy i centymetry, na przykład 3 400 g / 51 cm; spacja to separator tysięcy, tak jak w Polsce, a nie literówka. To pierwsze liczby, o które zapyta każda babcia. |
| Gestační stáří | wiek ciążowy w chwili porodu | Zapisywany jako tygodnie plus dni, na przykład 39+4 na wypisie Daniela. Mówi pediatrze, czy ma uważać na problemy wcześniaka; od 37+0 do 41+6 to ciąża donoszona. |
| Způsob porodu | sposób porodu | Spontánní (drogami natury, bez narzędzi), císařský řez (często skracane do S.C., sectio caesarea) albo poród zabiegowy. To wyjaśnia dzień wypisu: trzy dni po porodzie spontanicznym, cztery-pięć po cesarskim cięciu. |
| Apgar skóre | skala Apgar | Trzy liczby: w 1., 5. i 10. minucie, na przykład 9-10-10. Niższa pierwsza liczba, która szybko rośnie, zdarza się często i nie jest wyrokiem o twoim dziecku. |
| Vitamin K | podana witamina K | Podawana po porodzie, żeby zapobiec krwawieniom u noworodka, w zastrzyku (i.m.) albo w kroplach (p.o.) ⓘ. Jeśli jest napisane p.o., zapytaj, czy kolejne dawki podajecie w domu, czy poda je pediatra, i kiedy. |
| Novorozenecký laboratorní screening | przesiewowe badanie noworodka z kropli krwi | Zwykle tylko „odebrán dne…“, pobrano dnia, z datą; wyników na wypisie nie ma. Nikt nie dzwoni, jeśli wszystko jest w porządku ⓘ. Jeśli dziecko wyszło do domu przed upływem 48 godzin, sprawdź, jak zostanie pobrana próbka. |
| Screening sluchu (OAE) | przesiewowe badanie słuchu | Mała sonda w uchu, gdy dziecko śpi. „Oboustranně v normě“ znaczy, że oba uszy są w porządku. „Opakovat“ (powtórzyć) zdarza się często po głośnej albo „zalanej” pierwszej próbie, gdy w uchu jest jeszcze płyn; upewnij się, że wiesz, gdzie odbędzie się powtórka. |
| UZ kyčelních kloubů | USG stawów biodrowych | Pierwsze z trzech czeskich badań bioder. Wszystkie trzy robi dziecięcy ortoped, ręcznie i za pomocą USG: w pierwszym tygodniu jeszcze w szpitalu, w wieku około 6-9 tygodni i w wieku 12-16 tygodni ⓘ. Na wypisie może już być termin kontroli. Jeśli ortoped zaleci „široké balení“ (szerokie pieluszkowanie: podwójna pielucha albo majteczki odwodzące), to zwykła czeska praktyka, więc się jej trzymaj. Na co dzień mówi się: „kyčle“. |
| Hmotnost při propuštění | masa ciała przy wypisie | Zwykle niższa niż masa urodzeniowa; spadek o kilka procent w pierwszych dniach jest normalny i oczekiwany. Pediatra zważy dziecko na pierwszej wizycie i porówna z tą liczbą, więc miej wypis przy sobie. |
Zasada pierwsza: na bloku porodowym stajesz się Mariną. Po dziewięciu miesiącach „paní Kuznetsová“ przy każdym okienku ty położnej spada na ciebie jak uścisk obcej osoby. To zwyczaj oddziału, a nie wpadka: porodní asistentka to jedyna osoba w czeskiej medycynie, która spotyka cię w chwili, gdy jesteś zupełnie bezbronna, a zawód dawno uznał, że formalności nie pomagają kobiecie przeć. Możesz odpowiadać na ty albo zostać przy vy; nikomu nie będzie to przeszkadzać. Twój mąż staje się tatínek, ty maminka, a lekarz, który pojawia się na końcu, pozostaje „pane doktore“ z pełnym vy.
Zasada druga: papier mówi, zanim ty się odezwiesz. Porodní přání wydrukowane w 36. tygodniu (czeski odpowiednik polskiego planu porodu), průkazka ze wszystkimi wynikami, potwierdzenie rejestracji: czeski personel to czyta i się do tego stosuje, co oszczędza ci negocjacji w obcym języku w trakcie porodu. Niech życzenia będą krótkie i spokojne, na jedną stronę; dziesięciostronicowy manifest dostanie uprzejmy uśmiech.
Zasada trzecia: oddział jest twój, a dziecko jest z tobą. Rooming-in to norma, łóżeczko stoi przy twoim łóżku dzień i noc, a dětská sestra uczy kąpania, przewijania i przystawiania do piersi, zamiast robić to za ciebie. Od 2026 roku wychodzisz też ze skierowaniem (žádanka) na trzy wizyty domowe położnej w czasie šestinedělí, opłacane przez twojego ubezpieczyciela. Zapytaj na oddziale, kto przyjdzie i kiedy; jeśli nikt nie został umówiony, wybierz położną z listy placówek, które mają umowę z twoim ubezpieczycielem, a jeśli nie możesz nikogo znaleźć, zapytaj ubezpieczyciela ⓘ. To położna dla ciebie i dziecka, najbliższy odpowiednik polskich wizyt patronażowych położnej środowiskowej, a trzy wizyty mijają szybko, więc o wszystko pytaj także tutaj. Godziny odwiedzin są ograniczone, na oddziale panuje cisza; czeska rodzina przychodzi, kiedy już jesteś w domu, a nie tłumnie do szpitala. Weź własną koszulę nocną, klapki pod prysznic i ładowarkę z długim kablem; to, co zapewnia szpital, bywa różne, więc sprawdź listę swojego szpitala ⓘ.
Zasada czwarta: podziękuj po czesku. W dniu wypisu wiele rodzin zostawia na dyżurce pielęgniarek pudełko czekoladek, bonboniéra, czyli po prostu bombonierkę. To nie łapówka i nic od niej nie zależy; tak miasto żegna się z ludźmi, którzy byli przy tobie o 4 nad ranem. Potem Dima znosi vajíčko na postój taksówek na Podolském nábřeží, rzeka jest dokładnie tam, gdzie była trzy dni temu, a wszystko inne jest już inne.
Recommended:
Przy przyjęciu położna mówi: „Ahoj, já jsem Jana. Můžu ti tykat?“ O co chodzi?
🎁 Za darmo do 31 gru 2026
Audio jest dostępne dla wszystkich do 31 gru 2026.